Tìm “quê” cho rượu Hồng đào
11:8', 3/11/ 2007 (GMT+7)

Cần khẳng định ngay rằng, người viết bài này không có chủ ý muốn “tranh chấp” bản quyền thương hiệu rượu Hồng đào, như chuyện từng xảy ra giữa hai công ty ở Đà Nẵng và Quảng Nam. Nhưng đối với một loại quý tửu đã đi vào câu ca dao như một ngữ trưng của người xứ Quảng, thì việc tìm lại chốn quê cho rượu Hồng đào, hẳn nhiên, là cần thiết.

 

Rượu Bàu Đá ủ với đào tiên, ta sẽ có một loại rượu Hồng đào đặc sắc. Ảnh: V.T

 

Nhưng việc gì phải tìm “quê”, vì câu ca dao: “Đất Quảng Nam chưa mưa đà thấm/ Rượu Hồng đào chưa ngấm đà say” đã nói lên điều này? - hẳn bạn đọc sẽ nghĩ vậy. Tuy nhiên, rượu Hồng đào là loại rượu nào, và đất Quảng Nam ở đây là định danh cho một vùng đất hay chỉ là một địa danh tỉnh Quảng Nam như hiện nay, thiết nghĩ cùng cần suy nghĩ thêm.

Câu chuyện về rượu Hồng đào, thì cách đây chưa lâu, đã được đưa ra bàn tán. Người thì, như nhà thơ Lê Minh Quốc, cho rằng rượu Hồng đào không có thật mà chỉ là danh từ chung ám chỉ một điều tốt đẹp, nhằm tương xứng với địa danh Quảng Nam. Tác giả Nguyễn Trung Dân thì ngược lại, khẳng định rằng rượu Hồng đào hoàn toàn có thật và khắp Quảng Nam nơi nào cũng có. Rượu chế tác theo kiểu: lấy rượu đế thường nấu bằng gạo sau khi lên men, dùng chân hương đã đốt còn trong bát nhang, hay vỏ bao hương… nhúng vào rượu trắng, để nhuộm màu hồng cho rượu (!). Có người còn đưa ra một câu chuyện lưu truyền tại vùng quê Gò Nổi (Điện Bàn, Quảng Nam), về một cô gái tên là Hồng Đào phụ giúp cha bán rượu và rượu Hồng đào có tên từ đó.

Tất cả những giải thích trên xem chừng có phần mang ý hướng chủ quan. Bởi một loại rượu trở thành niềm tự hào của cả một vùng đất, đi vào ca dao lưu truyền, vậy mà hoàn toàn không có thật, thì quả hơi khó nghe vô. Còn với cách giải thích là rượu được tạo ra màu hồng bằng cách nhúng… chân nhang, hay vỏ bao hương vào, thì tuy rất đồng tình với tác giả, rằng đây là loại rượu tình, rượu nghĩa, nhưng xem ra vẫn chưa hợp lý.

Cần phải thống nhất ngay rằng, khi đã gọi tên một loại rượu là Hồng đào, hẳn nhiên, người ta muốn nói đến màu hồng rất đặc trưng của một loại rượu, chứ không thể là rượu trắng sản xuất theo một quy trình nào đó, dẫu là đặc biệt.

Vậy rượu Hồng đào là gì? Câu hỏi ấy cứ vấn vương theo chúng tôi trong hành trình tìm quý tửu. Đến một ngày, chúng tôi mới chợt ngộ, khi được tận mặt rượu Hồng đào. Ở những vùng quê Bình Định, rất nhiều gia đình có một hũ rượu Bàu Đá, ủ với trái đào tiên, có màu hồng tươi rất đẹp. Trái đào tiên này phổ biến ở vùng núi phía Tây tỉnh Bình Định. Theo lưu truyền dân gian vùng Bình Định, uống đào tiên, sẽ rất tốt cho sức khỏe, bổ âm, xương cốt. Còn theo tài liệu của GS Đỗ Tất Lợi, uống đào tiên sẽ giúp cho việc trường thọ. Cách thức pha chế loại rượu này khá đơn giản và chúng tôi hy vọng, sẽ có dịp giới thiệu trước công chúng trong đêm rượu Hồng đào, dự kiến sẽ tổ chức vào ngày Di sản Việt Nam (23.11) sắp tới, tại Nhà trưng bày Gốm cổ Gò Sành (TP. Quy Nhơn).

Nhưng đến đây lại có một vấn đề đặt ra. Đó là khi đã khẳng định loại rượu trên là rượu Hồng đào, thì tại sao, trong câu ca dao vẫn được lưu truyền rộng rãi kể trên, rượu Hồng đào lại chỉ gắn với địa danh Quảng Nam. Lần giở lại lịch sử, chúng ta thấy, địa danh Quảng Nam lúc đầu là một định danh. Sau đó, năm 1471, sau khi vua Lê Thánh Tông khôi phục lại bốn châu Thăng, Hoa, Tư, Nghĩa (vốn là đất Chiêm Thành đã nhượng cho nhà Hồ từ năm 1402), vua đã lập thừa tuyên Quảng Nam đạo, tức thừa tuyên thứ 13 của nước Đại Việt gồm có 3 phủ, 9 huyện, với nghĩa “Quảng Nam Thừa tuyên” là đất mở rộng về phía Nam, vâng lệnh vua để tuyên dương đức hóa”.

Khi ấy, bản thân phần đất từ bờ bắc sông Thu Bồn trở ra đến đèo Hải Vân lúc này mang tên huyện Điện Bàn (tức vùng đất lưu truyền câu chuyện về cô gái Hồng Đào và được xem là nơi có cách chế tác rượu Hồng đào), vẫn còn thuộc phủ Triệu Phong của Châu Hóa. Mãi đến năm 1605, Nguyễn Hoàng mới tách vùng đất này ra khỏi trấn Thuận Hóa, nhập vào trấn Quảng Nam. Đất Quảng hồi đó như vậy bao gồm các tỉnh Quảng Nam, Quảng Ngãi, Bình Định, Phú Yên và một thành phố bây giờ là Đà Nẵng.

Cuối cùng, dẫu có hiểu rượu Hồng đào theo cái nghĩa nào, thì hẳn ta cũng sẽ đồng ý một điều rằng, rượu Hồng đào là rượu tình, rượu nghĩa, thể hiện cái tình, cái nghĩa của những con người xứ Quảng. “Đất Quảng Nam chưa mưa đà thấm/ Rượu Hồng đào chưa nhấm đà say” là vậy. Và bài viết này cũng chỉ như một lời khẳng định thêm về niềm tự hào ấy.

  • Vĩnh Hảo - Thạch Trung
In trang Gửi phản hồi

CÁC TIN KHÁC >>
Có một Quy Nhơn thu  (03/11/2007)
Theo dấu lũy đá cổ ở Hải Minh  (03/11/2007)
Tập 7, tập truyện Harry Potter cuối cùng đã hoàn thành với sứ mệnh từ thiện  (02/11/2007)
30 người đẹp có mặt tại thành phố biển Nha Trang  (31/10/2007)
Đào Thọ - nhiếp ảnh và quê hương  (30/10/2007)
Đoàn Quy Nhơn đạt 1 Huy chương Vàng và 2 Huy chương Bạc  (30/10/2007)
Kỷ niệm 45 năm thành lập Đoàn Ca kịch Bài chòi Bình Định  (29/10/2007)
Từ trong lửa đạn đến những mùa vàng nghệ thuật  (27/10/2007)
Cần một chiến lược dài hơi  (27/10/2007)
Xác định rõ cốt nền khu tháp Dương Long  (27/10/2007)
Tặng tượng đồng anh hùng Võ Duy Dương cho tỉnh Bình Định  (24/10/2007)
Nói chuyện với các bạn Đức về thơ Trần Thị Huyền Trang  (23/10/2007)
Tìm cổ vật dưới đáy đại dương  (23/10/2007)
Đào Tấn và hát bội Bình Định  (23/10/2007)
Hoa lộc vừng ở Hầm Hô  (20/10/2007)