|
Đang trong cuộc hành trình từ Thượng đạo xuôi về hợp lưu với biển, đến Thị Nại, con sông Hà Thanh trầm lắng buông mình. Ở đó, sông đọng lại những dưỡng chất phù sa quý giá trong hành trình qua bao ruộng nương, bờ bãi... Ở đó, sông hòa mình trong nước đầm Thị Nại xanh trong, đọng vào trầm tích nghìn năm của một mảnh đất ẩn chứa bao dấu ấn lịch sử. Trong mỗi phân vuông diện tích mặt đầm, tưởng như, ta còn nghe dao vọng, tiếng người xưa một thời đặt chân khai phá nên vùng đất mới, những thanh âm vọng từ những thương thuyền một thưở đến ăn hàng.
Ai đã đặt tên cho vùng đất này là Quy Nhơn - mảnh đất quy tụ con người. Chuyện dân gian của người ven đầm vẫn kể, thưở xưa, có một vị Ngự sử người Hoa nhân đi thuyền về phương Nam tới nơi này, thấy vùng đất phù sa ven sông cận biển có thể đưa người tới buôn bán làm ăn, nên mới về Quảng Đông khuyên bảo bà con thân thuộc của mình sang cư ngụ. Câu chuyện ấy được kể là dưới thời Champa. Sang năm 1288, Marco Pôlô, người Ý làm quan cho nhà Nguyên 17 năm, được cử đi sứ Chiêm Thành, đã tới thăm vùng đất này; năm 1405 (thời Minh), Trịnh Hòa cùng đoàn thuyền hơn 60 chiếc, trên đường đi sứ Tây Dương, mở ra “con đường tơ lụa trên biển”, cũng hơn một lần ghé Thị Nại.
Thi Lị Bì Nại, cái tên gốc của hai tiếng Thị Nại sau này, là một thương cảng lớn của người Chăm - vốn đã là những con người rất thạo về thương trường và buôn bán. Từ Thị Nại này, những thương thuyền đã tỏa đi các nước, mang theo sản vật của mảnh đất nằm trong xứ Trầm Hương này, đến với nhiều quốc gia trên thế giới. Những con tàu chứa gốm men màu đơn sắc Bình Định xuất khẩu, đã tìm thấy ở nhiều nơi ở biển Thái Bình Dương, rồi những con tàu đắm chứa cổ vật gốm sứ được đoán định là gốm Tống mới tìm thấy gần đây ở các cửa biển Bình Định là minh chứng cụ thể nhất cho “con đường tơ lụa trên biển” mà Thị Nại hẳn nhiên là một đầu mối giao thương.
Sau này, Nước Mặn, cũng có thể xem như một sự kế thừa của Thị Nại, cũng là một trong những thương cảng lớn ở đàng Trong mà P.B. Lafont từng viết: “Trong các thế kỷ XV-XVIII, so với các cảng khác ở đàng Trong, chỉ cảng Bì Nại và Cam Ranh thuyền buôn phương Tây và Malaysia, một số nước khác đến buôn bán thường xuyên hơn”. Có gì ẩn sau những ghi chép ấy, nếu không là sức quy tụ của một vùng đất và hơn thế nữa, tâm thế luôn sẵn sàng tiếp nhận, rộng cửa đón hội nhập của cư dân đất này. Bởi thế, đâu phải ngẫu nhiên, khi có người cho rằng, cả nghìn năm trước, mảnh đất Bình Định hôm nay đã là điểm đến của các thương nhân, các nhà sản xuất, các nghệ nhân.
Từ Thị Nại, Nước Mặn, Quy Nhơn và nay là Nhơn Hội, mảnh đất này luôn là vậy: nơi của sự quy tụ, của sự hội tụ. Tôi gọi đấy là tâm thế mở của một vùng đất. Và xem ra, đó cũng là một lợi thế lớn, bên cạnh cái lợi thế về địa thế tự nhiên, hay cái thế “thủy khẩu giao nha” nói theo kiểu phong thủy, mà Bình Định đã sẵn có trong hành trang của mình trên hành trình dong buồm ra biển lớn thời hội nhập. Bởi thế, với tôi, Thị Nại đâu chỉ là một di sản xanh thiên nhiên nằm trong thành phố, soi bóng thành phố; mà còn là một di sản mang trong đó tâm thế và ước vọng của một vùng đất.
Vậy là đến hôm nay, đã có một “nét mày” bắc ngang trên đầm Thị Nại lịch sử. Mấy đêm nay, cầu Thị Nại như có hội. Người dân náo nức đi xem cây câu mới. Đi cho đã thèm đôi chân. Đi để đứng trên cầu, phóng tầm mắt nhìn về cửa Quy Nhơn - nơi những con tàu vào ra đang ăn hàng, nhìn xuống mặt đầm - nơi ngàn năm lịch sử đã soi bóng. Và Anh cùng em sang bên kia cầu, để rồi dự cảm cho một tương lai đang tới, thật gần.
Còn nhớ, ngày cây cầu Thị Nại và dự án Nhơn Hội bắt đầu khởi công, tôi còn lội bì bõm trong bùn nước, nơi đảo 4 ở phường Đống Đa nằm ven đầm Thị Nại. Cảm thức của tôi khi ấy, vẫn là sự khâm phục y như một lần nào đã đặt chân nơi đất Mũi. Vẫn là sự khâm phục sự bền bỉ của sông, biết dưỡng nuôi những hạt phù sa và vun đắp lên những miền đất. Và khâm phục cho sự bền bỉ của người, trải qua bao thăng trầm, bao biến thiên, vẫn liên tục một hành trình muốn xây dựng và vun đắp, khởi tạo dựng xây nên những cảng thị mới, mở những con đường. Cái ý chí luôn biết nuôi sức mình để vươn lên ấy hẳn nhiên sẽ là cơ sở để cho ta quyền được hy vọng vào một tương lai của Nhơn Hội mà ngày hôm nay (12-12), sẽ chính thức động thổ xây dựng những công trình.
“Ngày mai bắt đầu từ ngày hôm nay”...
| 
