Trong dịp Tết Nguyên đán, nhu cầu về thực phẩm của người tiêu dùng (NTD) rất lớn. Đây là cơ hội để hàng kém chất lượng, không đảm bảo vệ sinh an toàn thực phẩm (VSATTP) tung ra thị trường nhưng việc kiểm soát, quản lý còn nhiều lỗ hổng.

Vi phạm phổ biến nhất đối với các sản phẩm làm từ gia súc là nguồn nguyên liệu chưa qua kiểm tra, kiểm soát. Ảnh: T.H

* Vừa ăn, vừa lo!

Những mặt hàng chế biến sẵn được tiêu thụ nhiều nhất trong dịp Tết là bánh, mứt, kẹo... Chúng được bày bán tự do ở các chợ, quầy hàng. Theo các tiểu thương kinh doanh bánh kẹo ở Trung tâm Hội chợ triển lãm, hiện nay, NTD “chuộng” sản phẩm bánh kẹo bọc gói nhỏ, đủ màu sắc, kiểu dáng được bán lẻ hoặc cân ký. Tuy nhiên, trên thực tế, các sản phẩm này không rõ nguồn gốc vì chúng đều là hàng của Trung Quốc hoặc chỉ là sản phẩm nhân trần không có nhãn mác, nơi sản xuất. Các loại mứt Tết cũng được bày bán trong các lọ thủy tinh mà không có lấy một dòng địa chỉ hay hạn sử dụng. Ngoài sạp hàng cố định còn có rất nhiều sạp hàng được mở tranh thủ theo mùa, sản phẩm không được đóng gói, bao bì.

Mặt hàng nem, chả, lạp xưởng và các sản phẩm có nguồn gốc từ gia súc, gia cầm cũng được tiêu thụ rất nhiều trong dịp Tết nhưng chưa được quản lý nguồn nguyên liệu đầu vào. Trong dịp Tết Bính Tuất 2006, đoàn thanh tra liên ngành tỉnh đã phát hiện một cơ sở kinh doanh nem chả với lượng hàng tiêu thụ rất lớn tại các nhà hàng, khách sạn, quán ăn trong tỉnh, đã sử dụng thịt và da heo chưa qua kiểm dịch của cơ quan thú y.

Ông Lê Ngọc Pháp, Phó chi cục trưởng Chi cục thú y, cho biết: “Hiện nay, vi phạm phổ biến nhất đối với các sản phẩm làm từ gia súc là nguồn nguyên liệu chưa qua kiểm tra, kiểm soát. Tình trạng này không chỉ xảy ra ở vùng nông thôn mà ngay cả các chợ thành phố cũng còn khá phổ biến mặc dù TP Quy Nhơn đã có chỉ thị tất cả gia súc không có dấu kiểm dịch của cơ quan thú y không được vào chợ”.

* Lực lượng thanh tra: Quá mỏng

Y sĩ Nguyễn Hữu Công, cán bộ chuyên trách VSATTP, Đội Vệ sinh phòng dịch huyện An Nhơn, cho biết: “Huyện An Nhơn có khoảng 400 cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh thực phẩm. Tuy nhiên, cơ quan chức năng chỉ quản lý được một nửa số cơ sở lớn và trọng điểm. Công tác thanh kiểm tra, chủ yếu tập trung các cơ sở lớn, có đăng ký với cơ quan quản lý. Trên thực tế, các cơ sở nhỏ lẻ “ăn theo” mùa tết rất nhiều, chúng tôi đành bó tay chứ không thể quản lý nổi”.

Thiếu nhân lực là nguyên nhân dẫn đến lỗ hổng rất lớn trong công tác đảm bảo VSATTP. Từ tháng 10-2005, ngành y tế đã triển khai việc phân cấp quản lý VSATTP từ tỉnh đến huyện, xã nhưng vẫn không thực hiện nổi vì văn bản cũng chỉ mới ban hành và lực lượng thanh tra quá mỏng. Hiện nay, ở tuyến tỉnh, thanh tra ngành y tế có 3 người, trong đó có 1 người làm công tác thanh tra VSATTP nhưng là kiêm nhiệm, tuyến huyện có 1 cán bộ phụ trách chương trình cũng là kiêm nhiệm, còn tuyến xã thì hoàn toàn không có.

Đối với cơ quan thú y, lực lượng thanh tra tuyến tỉnh cũng chỉ có 3 thành viên. Tuyến huyện nhiều nhất cũng chỉ có 2 thanh tra viên, còn tuyến xã thì chỉ có thú y viên, không có chức năng thanh, kiểm tra. Mặt khác, tỉnh Bình Định chỉ mới có 2 cơ sở giết mổ gia cầm được cấp phép ở TP Quy Nhơn và huyện Tuy Phước, còn các huyện đã buông lỏng quản lý. Vấn đề nan giải hiện nay là tỉnh chưa có lò mổ tập trung nên cũng không thể buộc người dân phải đưa gà đến cơ sở giết mổ hợp pháp. Ông Pháp thừa nhận: “Việc kiểm soát nguyên liệu đầu vào mới chỉ thực hiện được ở các cơ sở lớn, cơ sở giết mổ tập trung, còn các hộ nuôi nhỏ lẻ thì không thể quản lý nổi...”.

Một bất cập khác nữa là sự thiếu nhất quán trong việc thực hiện chủ trương đảm bảo VSATTP “sạch từ trang trại đến bàn ăn”. Dược sĩ Phạm Thị Thanh Hương, Phó giám đốc Sở Y tế, cho rằng: “Việc đảm bảo VSATTP phải là trách nhiệm của nhiều ngành. Lâu nay, hễ nói đến VSATTP, nhiều người nghĩ ngay đến ngành y tế, trong khi thực tế, chúng tôi chỉ là phần ngọn, với nhiệm vụ tuyên truyền và giải quyết hậu quả”.

* Siết chặt kiểm tra

Hiện nay, dịch cúm gia cầm vẫn còn nguy cơ bùng phát trở lại. Để đảm bảo sức khỏe cho NTD, ngành Nông nghiệp - Phát triển nông thôn đã chỉ đạo các đơn vị trực thuộc tăng cường công tác kiểm tra, kiểm soát các chợ đầu mối và các cơ sở giết mổ, chế biến, sản xuất sản phẩm có gia súc, gia cầm sống. Đối với gia súc, nếu giết mổ thì phải kiểm tra rõ nguồn gốc, dấu kiểm dịch, dấu hiệu bên trong xem có bệnh dịch gì không. Riêng gia cầm, tỉnh có văn bản cấm nhập tất cả các loại gia cầm và sản phẩm gia cầm vào Bình Định. Ở khu vực nội thị Quy Nhơn, người kinh doanh chỉ được mua bán gia cầm đã qua giết mổ ở cơ sở giết mổ hợp pháp, tuyệt đối không mua bán gia cầm sống. Ở vùng ngoại thị, việc mua bán gia cầm sống phải được quy hoạch vào một khu riêng, cách biệt với các loại hàng hóa khác.

Dược sĩ Hương khẳng định: “Hiện nay, chúng tôi đã lên kế hoạch tổ chức đoàn thanh tra liên ngành. Sở cũng chỉ đạo Trung tâm Y tế các huyện, thành phố làm tốt công tác tham mưu cho UBND huyện để tổ chức thanh tra, kiểm tra VSATTP. Trong dịp Tết Nguyên đán 2007, chúng tôi siết chặt 2 vấn đề lớn là nguồn gốc nguyên liệu và phụ gia chế biến các sản phẩm thực phẩm. Mặt khác, để đảm bảo VSATTP, cần phải có sự tổng hợp nhiều giải pháp và sự tham gia của toàn xã hội chứ không riêng gì ngành y tế. NTD cũng phải biết tự bảo vệ mình, chọn thực phẩm an toàn ở các cơ sở sản xuất, chế biến và kinh doanh lớn, uy tín”.

• Thu Hiền