|
Theo thống kê của Viện Sốt rét-Ký sinh trùng-Côn trùng Quy Nhơn, năm 2006, tỷ lệ bệnh nhân sốt rét (BNSR) khu vực miền Trung - Tây Nguyên tăng 10,11%, trong đó Tây Nguyên tăng 31,66% còn miền Trung giảm 12,82%. Bình Định là một trong số các tỉnh có tỷ lệ BNSR giảm. Tuy nhiên, bệnh SR lại đang ẩn chứa nhiều bất thường.
 |
|
Tẩm màn bằng hóa chất cho đồng bào dân tộc thiểu số ở làng K8 - Vĩnh Sơn (Vĩnh Thạnh). Ảnh: T.H
|
* Sự bất thường
Trước hết là số bệnh nhân sốt rét ác tính (SRAT) và tử vong sốt rét (TVSR) gia tăng. Từ đầu năm đến nay, Bình Định có 3 bệnh nhân SRAT nhưng chỉ trong tháng 9 đã có 2 trường hợp TVSR, trong khi từ 2001 đến 2005 toàn tỉnh không có trường hợp TVSR nào. Đó là trường hợp bệnh nhân P.K.H, 24 tuổi, ngụ tại xã Nhơn Mỹ (An Nhơn), học sinh Trường CNKT Quy Nhơn. H bị bệnh SR sau thời gian lên Gia Lai chơi. 6 ngày sau, bệnh chuyển nặng, H được cấp cứu tại BVĐK tỉnh nhưng đã tử vong với kết luận SRAT đa phủ tạng. Trường hợp thứ hai là T.T.M.S, 18 tuổi, xã Phước Hưng (Tuy Phước) cũng mắc bệnh SR sau thời gian lên Gia Lai. Sau 10 ngày bệnh nhân bị sốt nặng, cấp cứu tại BVĐK tỉnh nhưng tử vong vì SRAT thể não đa phủ tạng. Với trường hợp này, thời gian từ khi phát bệnh cho đến khi chuyển sang SRAT và tử vong chỉ có 10 ngày.
Bác sĩ Hoàng Xuân Thuận, Phó giám đốc phụ trách Trung tâm phòng chống SR và Các rối loạn thiếu I-ốt tỉnh, cho biết: “So với các tỉnh trong khu vực, tỷ lệ bệnh nhân SRAT và TVSR ở tỉnh Bình Định không cao. Tuy nhiên, thời gian từ khi có dấu hiệu cho đến khi bệnh chuyển sang SRAT ở bệnh nhân diễn ra khá nhanh”.
* Dân di biến động - bài toán nan giải
2 trường hợp TVSR trên đây cho thấy, BNSR đều tự điều trị tại nhà trước khi được đưa đến bệnh viện. Bên cạnh đó, y tế cơ sở vẫn chưa thể kiểm soát được BNSR, mạng lưới y tế cơ sở thiếu và yếu nên hiệu quả hoạt động không cao.
Tuy nhiên, bài toán nan giải nhất hạn chế hiệu quả công tác phòng chống SR là dân di biến động. Ngành Y tế xác định, ở tỉnh Bình Định vùng dịch tễ SR vẫn là 5 huyện trung du, miền núi: Vân Canh, An Lão, Vĩnh Thạnh, Tây Sơn, Hoài Ân, nhưng hầu hết BNSR, TVSR là do quá trình đi rừng, ngủ rẫy không có biện pháp bảo vệ. Cả 2 trường hợp TVSR đều ở vùng đồng bằng, không nằm trong vùng lưu hành SR nhưng đã có một thời gian ở vùng lưu hành SR. Riêng tháng 10, huyện An Nhơn cũng có 1 trường hợp SRAT là dân làm ăn từ nơi khác về.
Bác sĩ Trương Văn Kỳ, Phó giám đốc Trung tâm Y tế huyện Tuy Phước, cho biết: “Vấn đề khó khăn nhất là làm thế nào để ngăn chặn được sự nhiễm bệnh từ các nhóm dân đi rừng, ngủ rẫy và làm ăn xa trong các vùng SR lưu hành. Hiện nay, chúng ta vẫn chưa có biện pháp phòng chống SR hữu hiệu cho các vùng này”. Trong đề tài nghiên cứu khoa học “Tình hình điều trị bệnh SR tại Trung tâm Y tế huyện Tuy Phước 5 năm 2001-2005”, bác sĩ Kỳ cũng kết luận đa số những bệnh nhân mới bị mắc bệnh khi đi vào vùng dịch tễ SR (chủ yếu là Tây Nguyên), không có bệnh nhân nào ở tại địa phương, kể cả các xã miền núi.
Năm 2006, Vĩnh Thạnh có số BNSR cao nhất tỉnh là do nhiều người dân ở vùng lòng hồ Định Bình dù đã được chính quyền bố trí nơi tái định cư nhưng vẫn quay về chỗ cũ canh tác, làm nương rẫy và duy trì thói quen ngủ không màn nên đã mang ký sinh trùng SR truyền bệnh cho nhiều người khác ở khu tái định cư. Bác sĩ Thuận xác nhận: “Đối với dân di, biến động nội huyện, chúng tôi có thể tìm đến tận nơi canh tác để cấp phát thuốc, lấy lam máu xét nghiệm và phun hóa chất tại chỗ còn trường hợp dân di, biến động ngoại tỉnh, chúng tôi hầu như không thể quản lý được. Đội ngũ y tế thôn là những người sát dân nhất nhưng cũng không thể ép buộc họ “khai báo” việc đi làm ăn xa cũng như thời gian trở về để kịp thời tuyên truyền và thực hiện các biện pháp chuyên môn, tránh lây lan trong cộng đồng”.
* Nguy cơ bùng phát một đợt dịch SR mới !
Tháng 9-2006, bệnh SR ở tỉnh Bình Định bùng phát mạnh với 255 trường hợp; tháng 10 giảm xuống 134 trường hợp; tháng 11 còn 100 trường hợp. Tuy nhiên, thông tin này chưa thể đem lại sự lạc quan.
Bác sĩ Thuận khẳng định: “Từ nay đến đầu năm 2007, tình hình SR còn diễn biến rất phức tạp, nguy cơ bùng phát dịch có thể xảy ra bất cứ lúc nào, nhất là điều kiện thời tiết mưa nắng thất thường, độ ẩm cao, thuận lợi cho côn trùng truyền bệnh phát triển. Ngoài ra, xu hướng di dân tự do ở các huyện đồng bằng vào dịp lễ, tết trong khi nhận thức về bệnh SR chưa cao, “lơ là”, mất cảnh giác cũng là một nguyên nhân”.
Trước tình hình này, UBND tỉnh đã chỉ đạo ngành Y tế tiếp tục tăng cường công tác giám sát dịch tễ, chú trọng tại các vùng có nguy cơ xảy ra dịch, có nhiều đồng bào dân tộc thiểu số ngủ trên nương rẫy, có các điểm giao lưu lớn; phun hóa chất diệt muỗi tại các khu nương rẫy có dịch, khu vực có tỷ lệ người mang ký sinh trùng SR cao; phát hiện sớm, quản lý và điều trị kịp thời, đảm bảo. Đồng thời, ngành cũng phối hợp với các cấp chính quyền đẩy mạnh việc giám sát chặt chẽ đối tượng di dân và tuyên truyền kiến thức phòng chống bệnh SR đến từng người dân.
| 
