Nghĩ về vấn đề an toàn vệ sinh thực phẩm người tiêu dùng nào cũng lo ngay ngáy. Ảnh: TS

3 giờ sáng ngày 25-1, chúng tôi cùng đoàn công tác của Chi cục Thú y tỉnh có mặt tại khu chợ trại thuộc khu vực 9, phường Trần Quang Diệu (TP Quy Nhơn), “thủ phủ” của các lò mổ heo và mổ bò. Khi lên đến bên này cầu Diêu Trì, một cảnh tượng diễn ra trước mắt khiến chúng tôi... tháo mồ hôi! Một lò mổ heo “di động” với 6 người thợ đang “tác nghiệp” ngay trên vỉa hè dọc quốc lộ 1. Những tảng thịt heo trắng ngần nằm la liệt, lẫn lộn với những lông, máu và phân heo.

Ông Nguyễn Văn Ánh, Trạm trưởng Trạm Thú y TP Quy Nhơn, cho biết: “Họ vi phạm công khai như thế này nhưng ngăn chặn thì “bó tay” anh à! Nếu Quy Nhơn có lò giết mổ tập trung thì chúng tôi còn “mạnh miệng” ngăn chặn và có nơi để đưa họ về đó hoạt động, nhưng hiện nay thì chưa. Là nghề mưu sinh của họ, không cho họ mổ trên vỉa hè thì họ “hành nghề” ở đâu, trong khi nhà ở thì chật chội”.

Ông Nguyễn Ngọc Bá, chủ lò mổ “di động” này giải thích: “Phải hoạt động trong hoàn cảnh này cũng bức xúc lắm các anh ạ! Chúng tôi đang mong mỏi ngày đêm một cái lò giết mổ tập trung để giải phóng cảnh “cù bơ cù bất” này”.

Không chỉ mất vệ sinh trong giết mổ, chất lượng của những con heo bị chọc tiết hằng đêm ở đây cũng không ai biết như thế nào vì chúng không hề được kiểm dịch trước khi vào lò mổ, trong khi tại một số địa phương trong tỉnh đã xảy ra dịch lở mồm long móng trên con heo.

Cũng như vậy, tại một lò mổ bò lớn nhất khu chợ trại, mặc dù cơ ngơi lò mổ này rộng khoảng 100m2 nhưng mỗi đêm mổ đến 6 con bò với hơn 20 người phục vụ làm nhiều công đoạn: chọc tiết, làm lông, ra thịt, lóc xương, làm gân, làm lòng, ướp da, luộc huyết... nên cũng trở nên chật chội và bề bộn. Bày ra trước mắt chúng tôi là những tảng thịt đỏ ngầu nằm lăn lóc dưới nền nhà dơ bẩn, nhầy nhụa nước và máu. Tuy nhiên điều đáng lo nhất là nguồn bò mua về để mổ hầu hết đều không có nguồn gốc rõ ràng.

Ông Nguyễn Khắc Tuấn, chủ lò mổ bò cho biết: “Nguồn bò chúng tôi mua chủ yếu ở Phù Mỹ và Phù Cát từ những người đi mua gom chở vào bán. Để “bảo đảm chất lượng” thịt, tôi đã “dặn” những bạn hàng là không được mua bò ở những vùng dịch!”. Thế nhưng khi chúng tôi hỏi làm sao có thể biết được là các bạn hàng ấy không mua bò ở những vùng đang xảy ra dịch thì người chủ lò im lặng.

Trước thực trạng này, ông Nguyễn Văn Ánh lắc đầu: “Heo, bò từ những người đi mua rong thì “bó tay”, chẳng thể kiểm dịch chúng trước khi vào lò mổ được. Chúng tôi chỉ có thể đến từng lò, đợi họ mổ xong và kiểm tra thân thịt và kiểm tra triệu chứng bệnh tích của gia súc. Nếu phát hiện gia súc bị bệnh thì không cho bán ra thị trường”.

Giải pháp mà ông Ánh nói ở trên có tính khả thi không cao. Bởi trên toàn TP Quy Nhơn có đến 60 lò mổ (49 lò mổ heo, 10 lò mổ bò và 1 lò mổ gia cầm). Mỗi ngày tại các lò mổ này có đến 200 con heo và vài chục con bò được chọc tiết. Trong khi đó lực lượng thú y chỉ có 21 người (kể cả lãnh đạo). Riêng tại phường Trần Quang Diệu có đến 19 lò mổ mà chỉ có 2 cán bộ thú y hoạt động. Làm một bài toán chia đơn giản thì 1 cán bộ thú y (kể cả lãnh đạo) phải đảm trách 3 lò mổ và nếu ngày nào cũng “ra quân” toàn lực lượng thì mỗi cán bộ thú y phải kiểm tra thân thịt và kiểm tra bệnh tích cho hơn 10 con heo, bò!

Điều này là không thể vì trách nhiệm của ngành thú y không phải chỉ mỗi việc kiểm tra các lò giết mổ mà trong bối cảnh dịch lở mồm long móng và đứng trước nguy cơ dịch cúm gia cầm tái phát, thì ngành thú y có trăm công nghìn việc để làm. Ông Ánh xác nhận: “Việc quản lý các lò mổ của ngành thú y trong thời gian qua là rất kém, chúng tôi chỉ chủ yếu quản lý nguồn thịt tại chợ. Tuy nhiên, việc quản lý tại chợ cũng chưa được thật sự chặt chẽ, nhất là nguồn gốc của thịt từ khắp nơi đổ về. Trong dịp gần Tết, lượng thịt lưu thông tại các chợ lại càng nhiều. Trong khi đó, TP Quy Nhơn có đến 16 cái chợ lớn nhỏ. Dù chúng tôi đã đặt bàn kiểm dịch tại các chợ nhưng nguồn thịt từ các huyện ngoại thành đưa về Quy Nhơn thường vào lúc 1-2 giờ sáng nên chúng tôi cũng không thể kiểm soát hết”.

Có một thực tế đáng lo ngại: trừ những con gia súc chết do dịch được ngành thú y phát hiện, tiêu hủy thì không có con heo, con bò chết nào bị bỏ đi, và chúng còn là “món bở” của cánh “lái rong”. Và chắc chắn là thịt của chúng cũng sẽ được cung cấp ra thị trường, nằm lẫn lộn và có giá trị ngang bằng với những miếng thịt khác. Do đó, khi nào Quy Nhơn còn chưa xây dựng được lò giết mổ tập trung thì người tiêu dùng vẫn còn đứng trước nỗi lo về nguồn thịt mình đang dùng hằng ngày!

• Vũ Đình Thung