Từ năm 1995 về trước chúng ta lấy ngày 1-4 hàng năm kỷ niệm Ngày giải phóng tỉnh Bình Định trong chiến dịch Xuân 1975, từ năm 1996 lấy ngày 31-3. Vì sao phải điều chỉnh?
Trong quá trình nghiên cứu biên soạn tập Lịch sử Đảng bộ tỉnh Bình Định thời kỳ kháng chiến chống Mỹ cứu nước 1954-1975 (xuất bản tháng 4-1996), Tiểu ban nghiên cứu lịch sử Đảng bộ đã sưu tầm, thu thập khá nhiều tài liệu, tư liệu thành văn, tiếp nhận thông tin từ nhiều nhân chứng trong giới quân sự, dân sự và một số sĩ quan, binh lính, nhân viên ngụy quyền hiện diện tại Quy Nhơn những ngày cuối tháng 3-1975. Từ đó dựng lại toàn bộ diễn biến chiến dịch Xuân 1975 trên chiến trường Bình Định, đặc biệt là trong đợt tổng tấn công và nổi dậy từ ngày 24-3-1975 đến 1-4-1975.
 |
|
Cuộc mít tinh của quần chúng tại Quy Nhơn ngày 8-4-1975, chào mừng giải phóng hoàn toàn tỉnh Bình Định. |
Chuẩn bị mở chiến dịch, theo chỉ đạo của Thường vụ Khu ủy và Bộ Tư lệnh Quân khu V, Thường vụ Tỉnh ủy, Ban Chỉ huy Tỉnh đội Bình Định, Đảng ủy và Bộ Tư lệnh Sư đoàn 3 bộ đội chủ lực Quân khu thống nhất kế hoạch, phương án, lược đồ tiến hành chiến dịch Xuân 1975 trên chiến trường Bình Định. Về bố trí và sử dụng lực lượng, Sư đoàn 3 làm chủ công mở mặt trận đường 19 trên địa bàn huyện Bình Khê (nay là huyện Tây Sơn) phía đông đèo An Khê tạo thế chia cắt chiến lược và chiến dịch giữa đồng bằng ven biển Khu V với Tây Nguyên, tiêu diệt và làm tan rã lớn sư đoàn 22 quân chủ lực ngụy, hậu thuẫn cho chiến trường Tây Nguyên đồng thời hỗ trợ quân dân Bình Định tấn công và nổi dậy. Các lực lượng vũ trang địa phương và quần chúng vũ trang khởi nghĩa tiến hành 3 mũi giáp công tại chỗ, kết hợp tấn công và nổi dậy liên tục, đều khắp, mạnh mẽ, tiêu diệt và làm tan rã lớn ngụy quân, ngụy quyền, giải phóng toàn bộ nông thôn tiến lên tổng công kích giải phóng Quy Nhơn.
Rạng sáng 4-3-1975 Sư đoàn 3 cắt đường 19 mở màn chiến dịch Xuân 1975 trên chiến trường Bình Định và Khu V. Từ ngày 4-3 đến 22-3 Sư đoàn 3 kiềm chân sư đoàn 22 trên mặt trận đường 19, hỗ trợ quân dân trong tỉnh tấn công và nổi dậy mở ra vùng giải phóng và làm chủ liên xã, liên huyện từ phía bắc vào phía nam tỉnh, tạo thế chia cắt chiến trường, tạo hành lang và bàn đạp chuẩn bị công kích Quy Nhơn.
Ngày 10-3-1975 quân giải phóng Tây Nguyên đánh chiếm thị xã Buôn Mê Thuột. Từ ngày 22-3 quân chủ lực ngụy trên chiến trường Thừa Thiên - Huế, Quảng Nam - Đà Nẵng, Tây Nguyên thực hiện kế hoạch rút lui chiến lược nhằm tập trung lực lượng giữ Sài Gòn và đồng bằng Nam Bộ. Bộ Chính trị và Tổng Quân ủy Trung ương chỉ thị các chiến trường, các quân đoàn, binh đoàn chủ lực thần tốc, táo bạo, bất ngờ đẩy nhanh nhịp độ tấn công, đập tan kế hoạch co cụm phòng ngự chiến lược của địch; đồng thời quyết định mở mặt trận Huế - Đà Nẵng, mặt trận lớn thứ hai sau mặt trận Nam Tây Nguyên nhằm tiêu diệt một bộ phận quan trọng sinh lực địch, tạo ra thế và lực nhảy vọt, tạo thời cơ chiến lược tiến hành chiến dịch Hồ Chí Minh giải phóng Sài Gòn và toàn miền Nam.
Ngày 23-3-1975 Thường vụ Khu ủy và Bộ Tư lệnh Quân khu V quyết định chuyển ngay sang kế hoạch thời cơ, đẩy mạnh tấn công quân sự và vũ trang khởi nghĩa giải phóng toàn bộ nông thôn, đánh lướt qua các tuyến phòng ngự bên ngoài, chọc thẳng vào trung tâm sào huyệt của địch, đồng loạt công kích thị xã, thành phố, giải phóng hoàn toàn Khu V trong thời gian ngắn nhất.
Ngày 24-3-1975 Thường vụ Tỉnh ủy hạ mệnh lệnh tổng tấn công, tổng khởi nghĩa, đẩy nhanh và mạnh cao trào tấn công và nổi dậy giải phóng toàn bộ nông thôn, công kích thị xã Quy Nhơn, giải phóng toàn tỉnh. Phương châm và khẩu hiệu hành động là: Nêu cao ý chí tự lực tự cường, dựa vào sức mình là chính, xã giải phóng xã, huyện giải phóng huyện, tỉnh giải phóng tỉnh. Tất cả để đánh đổ toàn bộ quân địch, giành toàn bộ chính quyền về tay nhân dân.
Từ ngày 25-3-1975 quân dân toàn tỉnh dồn dập tấn công và nổi dậy. Sư đoàn 22 quân chủ lực ngụy bị thiệt hại nặng trên đường 19. Ngày 26-3-1975 giải phóng hoàn toàn huyện Hoài Nhơn đồng thời đánh vào nhiều vị trí, căn cứ quân sự, tuyến phòng ngự của địch ở hầu khắp các huyện, đẩy địch lún sâu vào thế bị động chống đỡ.
Sáng 28-3-1975 toàn bộ cố vấn Mỹ, sĩ quan chỉ huy, quan chức đầu sỏ ngụy quyền tỉnh Bình Định bỏ Quy Nhơn rút chạy bằng đường biển, ra lệnh cho quân lính tùy nghi di tản. Quân địch trên chiến trường Bình Định như rắn mất đầu, ngụy quân, ngụy quyền tan rã từng mảng lớn. Điều kiện khách quan và chủ quan, tình thế và thời cơ trực tiếp đã chín muồi để tiến hành tổng công kích Quy Nhơn, giải phóng toàn tỉnh.
Trước tình hình đó, đồng chí Nguyễn Trung Tín, Khu ủy viên, Bí thư Tỉnh ủy từ miền Bắc kịp trở về. Sau khi làm việc với Thường vụ Khu ủy ở ngoại vi Đà Nẵng và Ban chỉ đạo cơ bản của Tỉnh ủy tại căn cứ Cát Sơn - Phù Cát, đồng chí Nguyễn Trung Tín vội vã xuống khu Đông. Chiều 30-3-1975 đồng chí trực tiếp làm việc với Ban chỉ huy tiền phương đóng chỉ huy sở tại thôn Quảng Vân, xã Phước Thuận, huyện Tuy Phước, truyền đạt chỉ thị của Thường vụ Khu ủy và Thường vụ Tỉnh ủy phải nhanh chóng dốc toàn bộ lực lượng vũ trang và chính trị hành động quyết liệt, đồng loạt giải phóng tất cả các huyện, tổng công kích và nổi dậy giải phóng Quy Nhơn.
(Còn tiếp)
. Trần Minh Ảnh
(Chuyên viên nghiên cứu lịch sử Đảng) | 
