Sự mai một của một số làng nghề (LN) truyền thống là quy luật tất yếu khi quá trình đô thị hóa và công nghiệp hóa được đẩy mạnh ở mức độ cao hơn. Các điều kiện cần cho sự phát triển của các LN lúc ban đầu đã không còn phù hợp; các sản phẩm thủ công cạnh tranh không cân sức với các sản phẩm công nghiệp... Vậy LN tiểu thủ công Bình Định nên có hướng đi như thế nào để tồn tại và phát triển trong một xã hội công nghiệp ? Chúng tôi xin đóng góp thêm một số giải pháp.
 |
|
Chế biến dầu dừa - nghề truyền thống ở huyện Hoài Nhơn. Ảnh: Ngọc Thái
|
Để tồn tại và phát triển các LN Bình Định trước hết phải dựa vào tiêu chí phát triển kinh tế hàng hóa, kinh tế xuất khẩu và kinh tế du lịch. Chúng ta không thể có cái nhìn cực đoan khi cố gắng níu giữ các LN nhằm duy trì truyền thống. Điều đó là đúng nhưng trước hết nó phải mang lại lợi ích thực sự cho cư dân LN và tạo thế mạnh kinh tế địa phương.
LN hiện đại phải xây dựng theo mô hình tổ hợp công nghiệp nhằm liên kết, phát huy thế mạnh trong ứng dụng, triển khai các thành tựu khoa học kỹ thuật để tạo ra các sản phẩm hiện đại, tinh xảo, có khả năng cạnh tranh trên thị trường và tạo giá trị hàng hóa cao. Đây không phải là mô hình hợp tác xã nặng về hành chính bao cấp như trước đây vốn bộc lộ rất nhiều nhược điểm, mà chính là một hiệp hội mang tính chất nghề nghiệp và tự nguyện của các thành viên LN, là đầu mối hợp tác với các hộ sản xuất, các cơ sở sản xuất cùng ngành nghề trong tổ chức sản xuất và xúc tiến thương mại, kêu gọi đầu tư cho LN. Với mô hình tổ hợp mang tính chất công nghiệp như vậy, các LN ở Bình Định mới có thể tạo ra các sản phẩm hiện đại, tinh xảo, có khả năng cạnh tranh trên thị trường và tạo ra giá trị hàng hóa cao.
Kinh nghiệm cho thấy khi tổ chức thành công mô hình cụm công nghiệp (CCN) LN ở xã Đồng Quang, huyện Từ Sơn, Bắc Ninh, trong đó LN gỗ Đồng Kỵ đóng vai trò hạt nhân, thì hàng năm Đồng Quang đã sản xuất được gần 20.000 sản phẩm gỗ mỹ nghệ cao cấp có giá trị sản lượng lên đến hàng trăm tỉ đồng.
Ở Bình Định, chúng ta có thể nghiên cứu xây dựng các tổ hợp công nghiệp hoặc CCN LN trên cơ sở một LN truyền thống có thế mạnh và có khả năng phát triển theo quy mô sản xuất lớn. Có thể đó là CCN rượu Bầu Đá trên cơ sở làng rượu Bầu Đá là trung tâm; CCN đúc đồng với tâm điểm là làng đúc đồng Bằng Châu; CCN gỗ mỹ nghệ, điêu khắc, chạm trổ, khảm xà cừ trên cơ sở làng tiện gỗ Nhơn Hậu (An Nhơn); CCN gốm mỹ nghệ và gạch ngói cao cấp Phú Phong (Tây Sơn); CCN các sản phẩm chiếu cói, các sản phẩm từ cây dừa (Hoài Nhơn)… Các LN hạt nhân trong các tổ hợp công nghiệp hoặc CCN này sẽ có chức năng lôi kéo các địa phương xung quanh để hình thành một mạng lưới sản xuất, cung ứng nguyên liệu, tiêu thụ sản phẩm khép kín, đồng bộ.
Không chỉ chú trọng sản xuất hàng hóa cho nhu cầu tiêu dùng trong nước; để tồn tại, các LN còn hướng đến mục tiêu xuất khẩu, chỉ có xuất khẩu mới mang lại giá trị cao cho các sản phẩm tiểu thủ công nghiệp LN. Một ví dụ tiêu biểu: Rượu Bàu Đá hiện được đang bày bán tại Bình Định và các tỉnh với giá 25.000đ/chai. Nhưng một chai rượu Bàu Đá (dùng hàng xách tay) được bán tại các siêu thị của người Việt ở Mỹ có giá lên đến 20USD.
Bên cạnh đó, để tạo yếu tố phát triển bền vững cho các LN truyền thống cần đặt ra tiêu chí bảo vệ môi trường. Bởi vì ô nhiễm môi trường vốn là một vấn nạn của các LN. Đồng thời, phải tìm mọi cách để bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của LN cổ truyền nhằm tạo ra môi trường sinh thái và nhân văn phù hợp cho sự phát triển kinh tế du lịch. Mỗi LN phải được xây dựng như một tuyến điểm du lịch. Lấy du lịch để phát triển LN và ngược lại. Để làm được điều này, cần xây dựng mục tiêu và định hướng cho sự phát triển của LN bằng những chính sách thích hợp.
Vấn đề quy hoạch được xem là vấn đề cốt lõi cho tương lai phát triển của các LN. Bên cạnh đó, chính quyền phải đóng vai trò chủ đạo trong việc xây dựng hạ tầng các LN như: điện nước, giao thông, môi trường… và có chính sách tài chính hợp lý về vấn đề vốn, thuế… để hỗ trợ các LN trong giai đoạn đầu.
| 
