Người giữ gen gà chọi dòng Tây Sơn
10:42', 16/8/ 2008 (GMT+7)

Hội thi Chọi gà Dân gian 2008 diễn ra tại Trường gà Quy Nhơn (khu vực 5, phường Ghềnh Ráng) đầu tháng 8 vừa qua, đã thu hút đông đảo người mê gà chọi tham gia. Trong thời gian diễn ra hội thi, người ta luôn thấy một người đàn ông đi sớm về muộn, chạy đi chạy lại lo đủ việc. Đó là ông Lê Công Thành, một người nuôi gà chọi nổi tiếng; đồng thời, đang làm một nhiệm vụ đặc biệt: bảo tồn gen gà quý.

 

Một trận chọi gà trong Hội chọi gà dân gian 2008. Ảnh: Văn Trang

 

* Người nuôi gà chọi không mê... chọi gà

Là một người nuôi gà chọi nổi tiếng, lại đang bảo tồn một nguồn gen quý, nhưng ít người biết rằng, ông Thành lại không hề mê… chọi gà.

* Không mê chọi gà, nhưng lại là một tay nuôi gà chọi tiếng tăm. Có gì mâu thuẫn ở đây không?

- Thực ra cũng không có gì mâu thuẫn cả. Tuy không mê chọi gà nhưng hồi còn đi học, tôi cũng từng tham gia chơi chọi gà với bạn bè cùng xóm. Lớn lên, nhập ngũ, tôi bỏ hẳn. Khi về hưu, anh em trong khu phố biết trước đây tôi có chơi chọi gà, nên gợi ý và khuyến khích tôi mở trường gà và nuôi gà chọi. Theo tôi, không thể đồng nhất việc mê chơi chọi gà với việc nuôi gà chọi.

* Vậy việc mở trường có thuận lợi cho việc tạo giống gà, giữ gen gà không, thưa ông?

- Có chứ. Khi mở trường gà, đối với việc tạo giống và giữ gen gà chọi có hai cái lợi. Thứ nhất là mình có cơ hội đem gà ra đá thử, “dợt” với gà cùng “lò” và các con gà khác, rồi “khích”, tập cho gà miếng đá, thế đá. Thứ hai, trường gà là nơi tập trung “gà chiến” khắp nơi về, mình có thể quan sát, lựa chọn, từ đó mua được những con gà trống tốt làm giống lai tạo với gà mái giữ gen. Đây được coi như là một mô hình khép kín của quá trình tạo và giữ gen gà chọi.

* Giữ một dòng gen

Từ nhu cầu của dân chơi chọi gà, ông Thành bắt đầu chú ý đến các giống gà chọi, tuyển lựa và huấn luyện để cung cấp cho thị trường trong và ngoài nước. Hiện gà chọi của ông Thành cung cấp đến nhiều địa phương, từ Gia Lai, Phú Yên, Hà Nội… Thậm chí, có người từ Lào, Thái Lan, Philippin, Trung Quốc… cũng lặn lội tìm mua. Hầu hết họ đều đánh giá cao phẩm chất gà chọi Bình Định. Ông Thành bảo, trong các giống gà tuyển chọn được, đáng chú ý có dòng Đất Võ Tây Sơn - dòng gà có từ thời Tây Sơn.

* Ông nói gen gà mà ông đang giữ có nguồn gốc từ thời Tây Sơn. Cơ sở nào để khẳng định vậy, thưa ông?

- Gen gà mà tôi đang bảo tồn và phát triển được lấy từ ông Bảy Quéo, một nghệ nhân chơi gà chọi nổi tiếng. Đây là dòng gà gia truyền của gia đình ông Quéo, được truyền từ thời cụ tổ của ông Quéo sống dưới thời Tây Sơn.

* Gìn giữ, bảo tồn và phát triển một dòng gen quý, công việc nghe có vẻ rất phức tạp. Vậy cụ thể, ông phải làm gì?

Ông LÊ CÔNG THÀNH sinh năm 1935, quê gốc Tây Sơn. Từng tham gia cách mạng và là thương binh hạng 2/4, cũng từng đảm nhận nhiều chức vụ khác nhau. Vậy nhưng, sau khi về hưu (năm 1998), người ta lại thấy ông lui cui xây dựng trường gà, thành lập trại nuôi gà chọi. Đến năm 2000, Trung tâm Nghiên cứu và Phát triển Chăn nuôi Miền Trung (thuộc Viện Chăn nuôi Quốc gia) ký hợp đồng với ông để xây dựng một cơ sở bảo tồn gen gà chọi. Nhiệm vụ chính của cơ sở là bảo tồn và phát triển gen gà chọi dòng Đất Võ Tây Sơn.

- Bảo tồn và phát triển gen gà chọi dòng Đất Võ Tây Sơn là một cách nói gọn, chứ thực ra công việc của tôi gồm nhiều công đoạn. Đầu tiên là tìm kiếm, gìn giữ những con mái thuộc dòng Đất Võ Tây Sơn, có sức chịu đòn tốt, gan dạ và nhất là không có thói xấu “trả độ”. Hiện trong trại của tôi thường xuyên có khoảng 80 đến 100 con dòng này. Kế đến là tuyển trống. Tôi phải đi khắp nơi, đặc biệt là ở các trường gà để phát hiện, lựa chọn, mua về những con trống đá giỏi, có chân đá hiểm hóc, nhiều đòn thế hay, thuộc các dòng khác để giao phối với các con mái trong trại. Đặc biệt, không được cho giao phối cặp trống - mái cùng dòng, nhằm tránh xảy ra hiện tượng “trùng huyết”.

Khi gà đẻ trứng, mùa đông, tôi sưởi ấm, lót ổ dày; mùa hè kết hợp làm ổ thưa và “tắm trứng” (thả nước). Việc “tắm trứng” không chỉ theo kinh nghiệm dân gian mà phải tiến hành một cách khoa học, vào những giờ nhất định trong ngày. Khi gà con ra đời thì theo dõi để phát hiện những con có phẩm chất nổi trội đặc biệt, đặng áp dụng chế độ chăm sóc riêng. Cuối cùng là huấn luyện những chú gà choai trở thành những “hùng kê” trong mành đấu. Thường gà “chấm niên” (tròn một tuổi) mới bắt đầu đưa vào “dợt” (đá thử). Gà được bán đi có thể là gà choai hoặc là gà đã trưởng thành.

* Công việc như vậy xem ra khá vất vả, phải theo dõi, giám sát đàn gà thường xuyên. Vậy đâu là động lực để ông làm tốt công việc của mình, nhất là khi ông không mê đá gà?

- Quả thật, nuôi gà chọi là cả một nghệ thuật; bảo tồn và phát triển gen gà chọi càng đòi hỏi công phu và tỉ mỉ. Từ theo dõi, sản xuất thức ăn, chăm sóc thuốc thang, huấn luyện… đều phải tự mình làm lấy. Khổ nhất là khi gà đẻ, phải theo dõi cặn kẽ, bảo vệ trứng gà. Người ta vẫn nói: “Cưng như cưng trứng mỏng” mà. Khi trứng nở ra, hầu như cả ngày tôi phải ở bên đàn gà con.

Vất vả là thế, nhưng khi đứng ra thành lập cơ sở, tôi chưa nghĩ đến lợi nhuận trước mắt. Điều mà tôi muốn hướng đến, cũng là động lực giúp tôi hoàn thành tốt công việc của mình, là muốn giữ gìn nét đẹp của một trò chơi dân gian, góp phần nhỏ vào việc bảo tồn một truyền thống văn hóa.

* Quá trình nuôi dưỡng, bảo vệ và phát triển gen gà chọi, hẳn ông rút ra nhiều kinh nghiệm hay. Ông có thể chia sẻ những kinh nghiệm ông tâm đắc nhất?

- Có ba điều tôi cảm thấy tâm đắc nhất. Thứ nhất là quy trình khép kín như tôi đã nói ở trên, dùng trường gà để giữ gen gà. Thứ hai là kinh nghiệm chọn gà. Qua nhiều năm chọn gà, tôi đã luyện được con mắt nhìn gà. Từ một bầy gà con, sau vài tuần chăm sóc theo dõi, căn cứ vào các yếu tố chính như tướng mạo (dáng đi), vảy chân, cựa… để chọn ra một vài con đặc biệt nổi trội. Vảy gà có nhiều loại, thường gà chiến có kiểu vảy “áng thiên” (trực trời) hoặc “áng địa” (trực đất). Cựa gà thì rất phong phú. Tôi đặc biệt chú ý đến những con gà có cựa “nhật nguyệt” (một cựa đen, một cựa trắng). Thứ ba là thời điểm cho gà giao phối, tốt nhất là buổi sáng, lúc mặt trời mới lên, tỉ lệ gà con là trống sẽ cao (từ 70 đến 80%), gà con sinh ra khỏe mạnh và dẻo dai. Ngược lại, giao phối vào buổi chiều, tỉ lệ trống thu được chỉ khoảng 10 đến 20%, gà con sinh ra kém sức sống.

 

Ông Lê Công Thành đang chăm sóc một chú gà chọi. Ảnh: Văn Trang

 

* Ước mơ về một trang trại rộng lớn

Hiện tại, Cơ sở Bảo tồn Gen Gà chọi của ông Thành có hai mành đấu được xây dựng công phu, được dân chọi gà khắp nơi đánh giá là “xịn” so với các trường gà ở Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh, Hà Tây… Cơ sở thường xuyên có ít nhất 10 con gà chọi giống có chất lượng cao. Hàng năm, cơ sở cung cấp cho thị trường 20 đến 30 gà choai. Trừ chi phí, mỗi năm ông Thành thu được khoảng 30 triệu đồng. Tuy nhiên, một số hạng mục của cơ sở như nhà trung tâm, căn tin… vẫn còn thiếu thốn, tạm bợ. Ông Thành tâm sự:

- Cơ sở rộng khoảng 1.000m2 do tôi mua đất và tự bỏ vốn ra xây dựng. Thế nhưng, theo quy hoạch, sắp tới địa điểm này sẽ nằm trong khu vực xây dựng hồ sinh thái. Do vậy, tôi chưa dám xây dựng kiên cố. Ước muốn lớn nhất của tôi là nếu được chính quyền quan tâm giúp đỡ, tôi sẽ thuê một  khu đất rộng khoảng 1ha để xây dựng trang trại. Đó sẽ là một trang trại quy mô lớn, tập trung bảo tồn và phát triển gen gà chọi Đất Võ Tây Sơn. Bên cạnh đó, tôi cũng sẽ tập trung lai tạo để hình thành những gen gà mới. Đây cũng sẽ là nơi sinh hoạt của những người chơi chọi gà tâm huyết.

* Năm nay ông đã 73 tuổi. Liệu ông có đủ sức để hoàn thành tâm nguyện ấy không?

- Tuổi đã cao, vết thương cũ hành hạ, sức cũng đã yếu dần, nhưng tôi vẫn tin mình sẽ làm được. Vả lại, con trai tôi (anh Lê Hoài Thanh cũng là một tay nuôi gà chọi có nghề), sẽ nối nghiệp cha. Ngoài ra, bạn bè tôi cũng hứa sẽ chung tay. Tôi nghĩ rằng chỉ cần mình có cái tâm, thì sẽ được mọi người ủng hộ.

* Xin cảm ơn ông.

  • Nguyễn Văn Trang (Thực hiện)
In trang Gửi phản hồi

CÁC TIN KHÁC >>
Về Hoài Sơn  (11/08/2008)
Vì những mùa vàng bội thu  (09/08/2008)
Nỗi lòng “bông huệ trắng”   (02/08/2008)
Mặn hơn là muối  (28/07/2008)
Người đàn bà “mê” làm rượu  (26/07/2008)
Chuyện về một chiến sĩ biệt động  (23/07/2008)
Hoài cổ với nhà cổ  (21/07/2008)
Gặp một người “thừa tự”  (19/07/2008)
Ngọt ngào kem, bánh  (14/07/2008)
Thoáng Bình Định trong một nhà vườn Huế  (07/07/2008)
Gửi hồn vào chất liệu đồng quê  (05/07/2008)
Đau lắm, da cam…  (30/06/2008)
Lời cảm ơn cuộc sống  (28/06/2008)
Ẩn dụ Cát Tường  (23/06/2008)
Làm báo ở Bình Định  (21/06/2008)