Giá xăng dầu ngày càng lên cao trong khi tài nguyên biển ngày càng cạn kiệt, ngư dân đang đứng trước khó khăn: bỏ nghề hay chấp nhận rủi ro để tiếp tục ra khơi?

Chỉ tính riêng giá dầu tăng đã tăng thêm ít nhất 10 - 15 triệu đồng cho mỗi chuyến đi biển... ngư dân quyết định thà nằm bờ còn hơn chịu lỗ. Ảnh: Hoàng Vân

* Dầu lên, thuyền cũng lên bờ

Những năm trước, cứ tầm ba, bốn giờ chiều thì ở KV1, phường Trần Phú, Quy Nhơn lại nhộn nhịp tàu thuyền vào bờ, kẻ bán người mua. Nay, những chiếc thuyền neo đậu sát nhau, im ắng. Dọc theo đường Xuân Diệu, chúng tôi thấy một tốp chủ thuyền đứng thở dài nhìn những chiếc tàu cá đang neo đậu ở biển. Chủ tàu Nguyễn Quang Châu, 48 tuổi, ở KV1, phường Trần Phú, chép miệng: “Giá dầu lên, ngư dân chúng tôi là người đầu tiên lãnh đủ. Ghe tui neo bờ đã hơn nửa tháng nay rồi. Đi, sợ không đủ phí tổn. Từ năm ngoái đến năm nay, dầu tăng bốn đợt. Mới đầu một trăm bảy một thùng 30 lít, rồi đến hai trăm mốt, hai trăm tư. Và bây giờ là hai trăm sáu chục, thiếu hai ngàn. Biển càng ngày càng kiệt, dầu lên cỡ đó làm sao chúng tôi chịu nổi”. Sau hai tháng cho tàu nằm bờ, tuần trước ngư dân Nghiêm Văn Kiếm mới quyết định đi lại, mà cũng chỉ dám đi lộng theo bờ. Chất lên tàu 7 canh dầu (240.000 đồng/thùng), ông Nghiêm chạy từ 4 giờ sáng đến 3 giờ chiều đã vô bờ. Vậy mà “tính đi tính lại, trừ hết mọi khoản vẫn lỗ 2 triệu. Chắc cũng phải đến nước treo ghe như nhiều gia đình khác đang làm thôi. Ghe đóng mười, giờ chịu bán sáu, bảy. Lỗ vậy mà chắc gì đã có người mua”- ông Kiếm than.

Phường Trần Phú có khoảng 600 tàu với trên 1.500 hộ dân sống bằng nghề biển. Với tình hình giá xăng dầu tăng liên tục như hiện nay, cộng thêm tài nguyên biển ngày càng cạn kiệt, khiến đời sống của người dân trong phường khó khăn. Ông Võ Cư - Chủ tịch Hội Ngư dân phường Trần Phú, nói: “Giã cào đơn, giã cào cặp đói mấy tháng nay. 22 chiếc câu cá ngừ đại dương neo bến không đi. Năm nay ngư dân được miễn thuế ngư nghiệp, nhưng không vì thế mà khó khăn giảm bớt. Đến thời điểm này, đã có 80 hộ trong phường bán tàu lớn, nhỏ và chuyển sang làm các nghề khác như bán cà phê, quán cơm hay quán nhậu. Khoảng 20 hộ tiếp tục kêu bán tàu nhưng chưa bán được”.

Theo thống kê của Sở Thủy sản, hiện cả tỉnh có 6.500 tàu cá các loại. Trong đó, có 1.155 tàu làm nghề vây rút chì, 600 tàu đánh bắt cá ngừ đại dương, 2.400 tàu câu mực, 830 tàu đánh giã cào. Với các loại thuyền có công suất lớn (90 CV) trở lên, mỗi chuyến biển (khoảng 20 ngày) tiêu thụ từ 5.000 đến 7.000 lít dầu. Từ khi giá dầu tăng, chỉ tính riêng tiền dầu tăng đã tăng thêm ít nhất 10-15 triệu đồng cho mỗi chuyến biển, trong khi giá cá lại không tăng hoặc tăng không đáng kể. Bởi vậy, nhiều ngư dân đã quyết định thà nằm bờ còn hơn chịu lỗ.

Đội tàu thuyền đánh cá hùng hậu của xã Tam Quan Bắc (Hoài Nhơn) giờ lao đao theo giá xăng dầu. Ảnh: T.H

Xã Tam Quan Bắc, nơi có đội tàu đánh cá hùng hậu nhất huyện Hoài Nhơn với gần 480 tàu đánh cá. Hiện 280 tàu đánh bắt xa bờ của xã đang trong tình trạng… án binh bất động. Và, 30 chiếc đang được kêu bán. Ông Đào Duy Hội, Chủ tịch UBND xã Tam Quan Bắc, huyện Hoài Nhơn xác  nhận: “Thời điểm này mấy năm trước, dẫu đang mùa con nước trong, vẫn có tàu đi lai rai. Nhưng năm nay, ngư dân không dám liều nữa. Họ phải chờ qua 22 tháng 10 âm lịch - khi đã biết chắc chắn đủ phí tổn hoặc có lời chút ít mới quyết định ra khơi”. Hiện nay, mỗi chuyến đi đánh bắt xa bờ đã đội giá lên khoảng 60-70 triệu đồng, tăng từ 15 đến 20 triệu đồng so với thời điểm trước khi dầu tăng giá. “Ngày trước mỗi chuyến đi còn kiếm được năm, mười triệu tiền lời. Giờ kiếm dư chút ít hoặc đủ phí tổn e cũng đã khó”- ông Nguyễn Văn Thọ, chủ tàu BĐ77-86 ngao ngán. Hai năm qua, số nợ ngân hàng của ông đã lên đến  200 triệu đồng!

* Lao đao theo bão... xăng, dầu

Chiều lang thang trên biển Quy Nhơn, chúng tôi gặp lão ngư Nguyễn Lung, 65 tuổi, ở KV1, phường Trần Phú, nay định cư trên Xóm Tiêu (phường Quang Trung) đang ngồi chờ việc. Ông tâm sự: “Từ ngày giá dầu lên thì tui cũng hưu luôn. Bốn thằng con trai và ba đứa cháu nội đi bạn của tui cũng đều như vậy cả. Ngày trước đi một chuyến biển ăn cả tuần, nửa tháng. Còn giờ, không đi thì không có ăn. Thậm chí có bữa đi về cũng chẳng có gì vì thu không đủ chi”.

Ngư dân Nguyễn Quyền (KV1, phường Trần Phú) vừa bán chiếc ghe 90 CV của gia đình với giá 50 triệu đồng, tâm sự: “Hơn chục năm nay, cả gia đình trông vào nó. Giờ bán cũng đau lòng lắm, nhưng hết cách rồi. Tôi bán tàu trang trải nợ nần rồi lại đi bạn cho những chủ thuyền khác hoặc chuyển sang nghề khác mà làm”. Số chủ thuyền khác, dẫu khó khăn vẫn cố gắng giữ thuyền, “trụ” lại với nghề thì lại không kiếm ra bạn để đi. Chị Lâm Thị Bích Hạnh (KV1, phường Trần Phú), nhà làm lưới cản, cho biết ghe nhà neo bãi đã hai, ba tháng nay vì không có bạn. Phần thì họ sợ đi về lỗ, không có gì để chia nên nhảy qua chạy xe ôm, đạp xích lô, chở vợ đi bán cá hoặc theo thuyền khác vào miền Nam đánh cá. “Kiếm ra người đi bạn đỏ con mắt”- chị Hạnh than.

 

Dẫu ghe nhà đã bán, bà Trần Thị Tuyến (vợ ông Nguyễn Quyền) vẫn nhận đan lưới thuê cho các hộ khác. Ảnh: T.H

Trong tình hình hiện nay, ngư dân đã tự xoay xở bằng nhiều cách khác nhau. Có người bán thuyền, chuyển sang nghề mới, chuyển sang đánh bắt kết hợp với nghề khác, chuyển sang ngư trường phía Nam. Tuy nhiên, số tiền thu được cũng rất khiêm tốn, chỉ đủ trang trải cho mọi phí tổn, đôi khi còn bị lỗ. Tháng trước anh La Văn Cao - chủ tàu BĐ 2017 ở thôn Tân Thành 2, xã Tam Quan Bắc “liều” đi một chuyến câu mực và cá nhám trên 20 chục ngày. Vào bờ, số cá bán chưa tới 50 triệu đồng, tính ra vẫn lỗ trên 15 triệu đồng. Trong thời gian nằm nhà dài ngày chờ đến tháng 10 âm lịch, một số hộ đánh bắt xa bờ ở xã này đã đóng ghe nhỏ trị giá khoảng 10-15 triệu đồng đánh giã cào gần bờ, kiếm thêm chi phí trang trải cho gia đình. “Đến giờ có thêm 30 ghe nhỏ được mua hay đóng mới. Tính ra ghe nhỏ giờ có giá hơn ghe to”- ông Hội cho biết thêm. Một ngư dân ở xã này tâm sự, nếu “liều” đi vào các vũng lãnh hải của các nước khác, cơ may “trúng” cá bò gù sẽ lớn hơn. Nhưng luật xâm phạm lãnh hải của các nước lân cận đã xiết chặt, nếu bị bắt, ngư dân không chỉ bị phạt tù, thậm chí có thể mất mạng.

Trong khi đi viết bài này, nhiều ngư dân đã đặt ra nhiều giả thiết với chúng tôi: Giá mà Nhà nước bù lỗ giá dầu cho các tàu đánh bắt xa bờ… Giá mà các nước xuất khẩu dầu mỏ không bị gây hấn…

Cho đến giờ, Chính phủ đã miễn thuế hoàn toàn cho ngành ngư nghiệp, Nhà nước vẫn còn bù giá xăng, dầu chứ chưa thả nổi hẳn mà ngư dân đã lao đao như thế. Nếu xăng, dầu còn cao hơn nữa thì 50.000 người dân trong tỉnh lâu nay vẫn sống nhờ vào biển sẽ ra sao?

Tôi chợt nhớ lại lời của ngư dân Nguyễn Quyền: “Tôi không biết nghề gì ngoài nghề đi biển. Còn chuyển nghề ư, tôi đã 50 tuổi rồi. Các con tôi cũng sớm thất học, bám biển theo cha…”.

• Thu Hà

Kỹ sư Nguyễn Văn Mong- Phó Giám đốc Sở Thủy Sản: Sẽ phải tổ chức lại sản xuất cho ngư dân Việc tăng giá xăng dầu ảnh hưởng chung đến toàn xã hội, song ngư dân là đối tượng bị ảnh hưởng lớn bởi đến 80- 90% chi phí đi biển đều chi vào dầu. Theo khảo sát hồi tháng 5-2006 (tăng giá đợt 1) của Sở Thủy sản thì tiền dầu cho mỗi chuyến đi tăng thêm 10 triệu đồng/tàu. Như vậy, đồng nghĩa với việc ngư dân sẽ ít lãi hơn trước. Trong tình hình khó khăn như hiện nay, chủ trương của Bộ Thủy sản và tỉnh là sẽ tổ chức lại sản xuất cho ngư dân. Theo đó, sẽ hạn chế phát triển, rồi tiến tới giảm hẳn các tàu đánh bắt công suất nhỏ, giã cào vì hiệu quả đem lại không cao và hủy diệt môi trường mà chuyển sang các nghề câu mực, câu hố, mành, lưới vây, đóng tàu từ 90 CV trở lên. Từ năm 2004, chúng tôi đã thành lập các tổ, nhóm cộng đồng trên biển. Các ngư dân thành lập thành từng nhóm nhỏ cùng nhau giúp đỡ, hỗ trợ thông tin về luồng cá, rồi chỉ một tàu mang cá về, các tàu kia tiếp tục ở lại nhằm giảm bớt chi phí về nhiên liệu. Bên cạnh đó là tập huấn công tác bảo quản sau thu hoạch cho ngư dân, nâng cao chất lượng của sản phẩm khai thác, tổ chức lại các điểm tiêu thụ, nhất là câu cá ngừ đại dương. Bộ Thủy sản đã có chỉ đạo thành lập Hiệp hội cá ngừ đại dương tại 3 tỉnh Bình Định, Phú Yên và Khánh Hòa nhằm giúp ngư dân tiêu thụ sản phẩm thuận lợi hơn.