Võ nhân Bình Định thời Văn Thân
6. Bùi Điền
17:29', 29/3/ 2004 (GMT+7)

Bùi Điền thuộc dòng dõi Bùi Thị Xuân, quê ở thôn Xuân Hòa, Bình Khê. Quê mẹ ở Gia Trị, huyện Hoài Ân.

Bùi công tính người điềm đạm, võ nghệ cao cường, thường đi đây đó kết giao với nhiều anh hào. Trong đó có Tăng Bạt Hổ. Năm Giáp Tuất (1874), nhân về thăm quê ngoại ở Hoài Ân, nghe tiếng Tăng giỏi võ bèn tìm đến thử tài. Đấu quyền hai bên cân sức nhờ ở sức lực ngang nhau mà thế võ cũng không hơn kém. Khi đấu với nhau bằng vũ khí thì Bùi Điền dùng côn, còn Tăng Doãn Văn dùng kiếm. Ngọn trường côn vung lên như mưa sa bão táp mà đôi song kiếm thì chớp nhoáng lẹ làng. Lại bất phân thắng bại. Cuối cùng buông vũ khí, cầm tay nhau cười xòa. Từ đó trở thành thân hữu. Làng Xuân Hòa kề cận Phú Phong, nên Bùi Điền rất thân với Nguyễn Hóa, người Phú Phong. Nguyễn Hóa cũng là một trang nghĩa sĩ, vô công cao cường, mưu trí hơn người.

Khi Mai Xuân Thưởng thi đậu cử nhân về quê mưu tính việc lớn thì Bùi Điền, Nguyễn Hóa là hai đồng chí đầu tiên. Bùi Điền, Nguyễn Hóa phụ trách việc tổ chức quân sự. Những thanh niên có võ nghệ, lòng yêu nước nhiệt thành của 3 huyện Bình Khê, Tuy Phước, An Nhơn đều nhất tề hưởng ứng. Bùi Điền, Nguyễn Hóa vừa tổ chức vừa huấn luyện nghĩa quân. Khi cụ Hường Đào lui binh về An Khê thì Mai Xuân Thưởng được mời hợp tác. Mai công đem tất cả nghĩa binh sát nhập vào lực lượng chung. Bùi Điền theo lên cao nguyên và tham gia tích cực vào việc tổ chức hai đội binh người Thượng là Sơn Dũng và Sơn Hùng.

Trong lúc Bình Khê khởi nghĩa thì Hoài Ân cũng có Tăng Doãn Văn nổi dậy. Bùi Điền được phân công đi liên lạc. Sự hợp tác thành công. Họ Mai phụ trách phía Nam, họ Tăng trách nhiệm phía Bắc. Bùi Điền được cử ra cùng Nguyễn Sách, một vị nho sĩ tú tài biết võ nghệ, thông thạo địa phương, vốn người Phù Cát, lập chiến khu tại núi Chớp Chài huyện Phù Mỹ. Núi Chớp Chài, cao nhất (653 thước) trong dãy núi Bích Kê, địa thế hung hiểm, có thể chặn được đường nối từ Bắc vào Nam Bình Định.

Tại đây năm 1773, tướng Nguyễn là Tôn Thất Hương bị phục binh của Tây Sơn tử thương. Năm 1802, Trần Quang Diệu và Võ Văn Dũng bị Lê Văn Duyệt và Lê Chất chận đường rút lui về Bắc để cứu Quang Toản, nên phải theo đường núi qua Lào rồi xuống Nghệ An.

Bùi Điền và Nguyễn Sách lập xong đồn lũy thì Bùi Điền được lệnh Mai Nguyên Soái kéo binh ra Quảng Nghĩa đánh Nguyễn Thân để mở đường liên lạc với nghĩa binh hai tỉnh Quảng Nghĩa, Quảng Nam.

Đầu xuân năm Bính Tuất (tháng 2 năm 1886), Bùi Điền chia quân làm hai đạo kéo ra Quảng Nghĩa. Một đạo do chánh tướng Bùi Điền chỉ huy đi thẳng ra đóng ở La Hà, gần tỉnh lỵ. Một đạo do phó tướng Đỗ Duyệt điều khiển, đi đường núi ra chiếm đóng núi Tai Mèo phía Nam Tiểu phủ Sơn phòng của Nguyễn Thân.

Nguyễn Thân con của Nguyễn Tấn, một vị quan có công giữ vững miền Sơn phòng Quảng Nghĩa, trước theo Văn Thân, sau lại theo Pháp, được Pháp cấp súng đạn để đàn áp phong trào Cần Vương. Được tin nghĩa quân Bình Định kéo đến, Nguyễn Thân ra lệnh cho 500 lính Sơn phòng sắm sẵn mỗi người một cây nọc và một bó đuốc, rồi dàn quân ra trước núi Tai Mèo, đốt đuốc cắm vào nọc, đóng xuống đất.

Đoạn để lại chừng mười người với súng bắn lên núi, còn bao nhiêu thì đi vòng sau núi, bao vây nghĩa quân. Nghĩa quân Bình Định thấy trước mặt có ánh sáng, tưởng trại của quân địch, bèn tập trung tên đạn trên núi bắn xuống cho đến sáng. Đỗ Duyệt thấy bên địch bất động, tưởng địch đã rút chạy nên cho quân nghỉ để nấu ăn. Thình lình quân Nguyễn Thân ở sau núi tràn lên đánh úp. Nghĩa quân không phản ứng kịp nên bị đại bại. Đỗ Duyệt bị tử trận, ấn tín bị Nguyễn Thân cướp được.

Dùng ấn tín của nghĩa quân, Nguyễn Thân viết thư gạt Bùi Điền rằng đã bắt được Nguyễn Thân, xin thỉnh chánh tướng vào Sơn phòng xử tội. Bùi Điền thấy có dấu ấn tín, tưởng thật bèn đem quân vào Sơn phòng. Nguyễn Thân cho quân mai phục tại Tú Sơn (Mộ Đức), nghĩa quân không đề phòng nên bị đột kích. Toàn đội binh tan rã. Lớp chết, lớp bị bắt, lớp chạy trốn khắp nơi. Bùi Điền nhờ có sức mạnh, vô cùng cao cường, tả xông hữu đột, ngọn roi đi đến đâu lính Nguyễn Thân chạy đến đó. Bùi tướng quân che chở cho tàn quân rút lui. Giặc Thân khiếp sợ không dám đuổi theo. Về đến Bình Định, quân lành mạnh chỉ còn một phần ba. Bùi Điền nhờ có công sáng lập ra đoàn nghĩa quân nên được tha tội chết.

Nguyễn Thân được vua Đồng Khánh thăng chức Tham tri bộ Binh, tước Diên Lộc Nam, chức Nghĩa Định Tiểu Thảo Xử Trí Sứ (Sứ giả đi đánh dẹp giặc ở Quảng Nghĩa và Bình Định được trọn quyền xử trí mọi việc) chuẩn bị vào Bình Định. Nghe tin, Tăng Tổng trấn quyết định kéo quân ra Quảng Nghĩa đánh Nguyễn Thân trước khi y xâm nhập Bình Định. Bùi Điền lại tình nguyện ra quân. Đặng Đề đang giữ đồn Phủ Cũ được Trần Vận thay thế để làm phó tướng theo Bùi Điền.

Bùi Điền chia quân làm hai cánh. Tiền quân do mình điều khiển. Hậu quân do Đặng Đề chỉ huy. Cánh tiền quân đến Thánh Hiếu (Đức Phổ) thì gặp quân Nguyễn Thân. Hai bên giao chiến. Không để cho quân địch sử dụng súng, nghĩa quân lăn xả vào đánh nhập nội, đâm chém không ngừng tay. Tinh thần địch bị dao động, lớp chết lớp bị thương. Nguyễn Thân đành phải rút chạy về Lâm Đăng (Đức Phổ). Nghĩa quân không quen thuộc địa thế nên không dám đuổi theo.

Đến Lâm Đăng, Nguyễn Thân lại được tin còn một cánh quân hậu tập kéo đi sau bèn dùng kế để thủ thắng. Một mặt y cho về tỉnh lấy thêm binh, một mặt y sai một số lính gốc người Bình Định, hớt hải chạy vào Bình Đê, tuyên truyền rằng cánh tiền quân của tướng Bùi Điền đã bị đánh tan ở Đức Phổ. Tướng bị giết, quân vừa chết vừa đầu hàng gần hết. Chỉ thoát được một vài người chạy về Bình Định. Chánh quân của Đặng Đề vừa đến Bình Đê tưởng thật bèn đóng quân lại.

Trong khi đó Nguyễn Thân cho một toán quân đi vòng lên núi Chóp Ngà là dãy núi lên đến đỉnh nơi triền phía Bắc, tức triền ngó ra Quảng Nghĩa. Cánh quân của Bùi Điền đợi cánh hậu quân cho đến tối mà vẫn không thấy. Lòng đang nghi nghi ngại ngại thì chợt thấy lửa sáng từ Bắc tiến dần vào Nam. Ai nấy đều lo ngại… Bùi Điền ngờ rằng cách hậu quân của Đặng Đề bị đánh vỡ và Nguyễn Thân đang tiến binh. Chưa kịp phòng bị thì nghĩa quân lại nghe một tiếng pháo nổ rồi binh Nguyễn Thân tràn đến. Lực lượng địch quân lần này quá đông, súng đạn được sử dụng tối đa và nắm phần chủ động. Nghĩa quân tan rã nhanh chóng Bùi Điền trúng đạn, máu dầm mình, càng đánh càng yếu sức rồi bị bắt đem về Quảng Nghĩa. Bùi tướng công mất trong ngục thất.

. Theo Võ nhân Bình Định

(còn tiếp)

Gửi tin này qua E-mail In thông tin Gửi phản hồi
CÁC TIN KHÁC >>
5. Đội Dung   (26/03/2004)
4. Trần Hữu Khánh  (23/03/2004)
3. Trần Diệu  (22/03/2004)
2. Trần Tân  (21/03/2004)
Trần Gia  (19/03/2004)
3. Tăng Bạt Hổ (tiếp theo)   (18/03/2004)
3. Tăng Bạt Hổ (tiếp theo)   (17/03/2004)
3. Tăng Bạt Hổ (tiếp theo)   (16/03/2004)
3. Tăng Bạt Hổ (tiếp theo)   (15/03/2004)
3. Tăng Bạt Hổ (tiếp theo)  (15/03/2004)
3. Tăng Bạt Hổ   (12/03/2004)
2. Võ Trứ (tiếp theo)   (12/03/2004)
2. Võ Trứ (tiếp theo)   (11/03/2004)
2. Võ Trứ (tiếp theo)   (09/03/2004)
2. Võ Trứ (tiếp theo)   (08/03/2004)