Võ nhân Bình Định thời Nguyễn Gia Miêu
3. Võ Tánh
16:37', 9/2/ 2004 (GMT+7)

Ngó lên hòn tháp Cánh Tiên.

Cảm thương ông Hậu thủ thiền ba năm

Đây là một anh hùng duy nhất không phải người Bình Định mà lại được nhân dân Bình Định đưa vào ca dao địa phương Bình Định: Võ Tánh.

Võ Tánh người miền Nam, tỉnh Biên Hòa, Theo Nguyễn Phúc Ánh từ năm 1788, khi Nguyễn Phúc Ánh chiếm được Sài Gòn.

Năm Canh Tuất (1790), Võ Tánh cùng Nguyễn Văn Thành, Lê Văn Thành, Lê Văn Câu được Nguyễn Phúc Ánh sai đem thủy lục quân ra đánh Tây Sơn ở Bình Thuận. Sau ba tháng giao tranh không thắng nổi phải rút về Gia Định.

Tháng 3 năm Quí Sửu (1793), Nguyễn Phúc Ánh cùng Võ Tánh và Nguyễn Văn Trương đem thủy binh hội cùng Tôn Thất Hội, Nguyễn Văn Thành, Nguyễn Huỳnh Đức đem bộ binh đánh Bình Thuận. Thủy binh tiến chiếm được thành Diên Khánh. Bình Thuận mất theo. Kế tiếp đến Phú Yên. Tại Bình Định, thủy quân Nguyễn Phúc Ánh vào của Thị Nại. Võ Tánh đem binh lẻn đi hội với toán quân Tôn Thất Hội, Nguyễn Văn Thành đánh tập hậu. Thành Quy Nhơn bị bao vây. Vua Thái Đức cầu viện Phú Xuân. Nguyễn Phúc Ánh thấy viện binh hùng hậu nên rút đại binh về Diên Khánh.

Tháng 3 năm Kỷ Mùi (1799), Nguyễn Phúc Ánh lại cử đại binh ra đánh Quy Nhơn, vào cửa Thị Nại, sai Võ Tánh và Nguyễn Huỳnh Đức đem quân lên bộ đóng ở núi Hàm Long thuộc Tuy Phước. Hàm Long là một độc sơn tuy thấp bé nhưng lại có thể dụng binh. Tại đây, Võ Tánh đã đánh thắng được Võ tướng Tây Sơn là Võ Đình Tú.

Đầu tháng 5 năm Kỷ Mùi (1799), Nguyễn Phúc Ánh kéo quân lên vây thành Quy Nhơn. Ở Hàm Long, Võ Tánh và Nguyễn Huỳnh Đức kéo binh đánh đồn Trấp Xá ở Quán Chẹt. Tướng giữ đồn là Trương Tấn Túy chống cự không nổi, bỏ đồn chạy về Quy Nhơn.

Quân Võ Tánh kéo đánh tiếp đồn tháp Tri Thiện tục gọi là tháp Bánh Ít. Tướng giữ đồn là Lê Văn Thiệt bị trúng đạn chết trên bành voi. Võ Tánh thừa thắng kéo ra Ngạc Đầm tục gọi là Bàu Sấu ở thốn Thiết Trụ thuộc An Nhơn. Trên núi phía đông của bầu có tên là Kim Đồng, có bảy đồn lính canh bảo vệ cho mặt sau thành Quy Nhơn. Bảy đồn này rất kiên cố có thế núi thế sông che chở.

Quân Võ Tánh tấn công lên thành nhiều đợt nhưng trào lên đợt nào đều bị đánh lui xuống đợt nấy. Cuối cùng phải đóng dưới chân núi phía Tây Bàu. Trong khi đó, Nguyễn Phúc Ánh đánh thành Quy Nhơn mấy ngày liền mà vẫn không lay chuyển. Lê Văn Thành đóng cửa cầm cự chờ viện binh, song Trần Quang Diệu và Võ Văn Dõng bị chặn lại tại Thạch Tân Quảng Ngãi.

Lê Văn Thành đợi không thấy viện binh, trong thành lại hết lương thực đành phải mở cửa cổng thành ra hàng, Nguyễn Phúc Ánh nhập thành, sai chém hết các tướng sĩ Tây Sơn và đổi tên thành Quy Nhơn ra thành Bình Định. Nguyễn Quang Huy nghe tin thành Quy Nhơn thất thủ, kéo binh từ Phú Yên ra đánh chiếm lại, song thất bại. Tuy nhiên, ông cũng bắn Nguyễn Phúc Ánh trọng thương nên phải trở về Gia Định và giao Võ Tánh cùng Ngô Tùng Châu ở lại giữ thành.

Tháng giêng năm Canh Thân (1800), Trần Quang Diệu hợp cùng Võ Văn Dũng tiến vào Quy Nhơn. Võ Tánh đem quân ra đánh nhưng đại bại phải vào thành cố thủ, nhờ tên đạn đầy đủ nên giữ được thành. Trần Quang Diệu một mặt cho đắp trường lũy bao vây, một mặt cho Võ Văn Dũng đóng thủy quân chặn mặt biển.

Tháng 3 cùng năm, Nguyễn Phúc Ánh kéo thủy bộ binh ra cứu viện. Cả hai đều bị quân Tây Sơn chặn đánh không tiếp cứu nhau được, đành phải đóng quân tại chỗ, tới tháng 11 đồng rút quân về Gia Định. Tháng giêng năm Tân Dậu (1801), lại ra quân và đánh thắng ở giữa biển Thị Nại song vẫn không giải cứu được thành Bình Định.

Võ Tánh tuy gần cạn đạn dược cùng lương thực song vẫn cố thủ và sai nữ tướng tâm phúc là Nguyễn Thị Hào mang mật thư gặp Nguyễn Phúc Ánh, khuyên nên bỏ thành Bình Định mà đánh chiếm lấy Phú Xuân, vì lực lượng chủ lực của Tây Sơn đã dồn hết vào Bình Định, nên Phú Xuân lực lượng rất yếu.

Nguyễn Phúc Ánh kéo đại quân ra đánh Phú Xuân. Quân nhà Nguyễn còn lại do Nguyễn Văn Thành và Nguyễn Huỳnh Đức hợp lại, bị quân Tây Sơn đánh bật ra khỏi đất Quy Nhơn.

Trần Quang Diệu đốc quân đánh thành thêm kịch liệt.

Quân mệt mỏi, tên đạn cạn, lương thực không còn, Võ Tánh liệu không thể trì thủ được nữa bèn viết thư ra cho Trần Quang Diệu yêu cầu lúc vào thành đừng sát hại quân dân vô tội, đoạn mời Ngô Tùng Châu đến nói:

- Thành thế nào cũng mất, tôi là tướng võ phải chết theo thành, nhưng không muốn cho địch thấy mặt. Còn ngài là quan văn hãy cố bảo trọng.

Ngô Tùng Châu đáp:

- Võ có trung can lẽ đâu văn lại không nghĩa khí? Tôi xin vô phép đi trước ngài.

Đoạn về dinh uống thuốc độc.

Ngô Tùng Châu người thôn Thái Thuận, xã Cát Tài, huyện Phù Cát, tỉnh Bình Định, vào Gia Định theo học Võ Trường Toản, theo chúa Nguyễn Phúc Ánh làm đến chức Tham tri bộ Lễ rồi sung chức phụ đạo Đông cung (thầy của Hoàng tử Cảnh). Năm 1799 được cùng Hậu quân Võ Tánh trấn giữ thành Bình Định.

Võ Tánh sai chất củi khô nơi lầu bát giác và rải thuốc súng chung quanh lầu. Nghe tin Võ công sắp tuẫn tiết, người ái thiếp và vị lão bộc xin được chết theo. Công không cho. Hai người đợi công lên lầu rồi lấy dây tự trói mình vào cột lầu chung với củi.

Công thay áo mão ung dung bước lên lầu, hướng về Bắc lạy rồi truyền châm hỏa. Quân lính không nỡ ra tay. Công đòi hút thuốc, một điếu thuốc ngon dâng lên. Công hít một hơi dài rồi quăng điếu thuốc xuống, lửa bùng lên, cháy lan cả trong lẫn ngoài. Lầu bát giác bỗng chốc hóa thành một khối lửa cháy hừng hực. Tiếng khóc vang thành. Quản binh Nguyễn Thận hay tin hối hả chạy về, cảm kích nhảy vào lửa theo chủ tướng.

Rồi cửa thành mở, quân Trần Quang Diệu đội ngũ chính tề, lặng lẽ kéo vào. Tướng sĩ trong thành bỏ khí giới, đội nào đứng theo đội nấy, không sợ hãi, cũng không vênh vang. Trần Quang Diệu ban lời khuyến dụ, rồi cho thu hài cốt hai vị trung thần nhà Nguyễn chôn cất theo lễ. Viên Quản binh, người lão bộc và người ái thiếp của Võ công cũng được an táng trong thành bên cạnh mồ Ngô Tùng Châu và Võ Tánh.

Quang cảnh thành Bình Định lúc bấy giờ vừa bi vừa hùng.

Đó là ngày 27 tháng 5 năm Tân Dậu (1801).

. Theo Võ nhân Bình Định

(còn tiếp)

Gửi tin này qua E-mail In thông tin Gửi phản hồi
CÁC TIN KHÁC >>
2. Lê Chất  (08/02/2004)
2. Lê Chất (tiếp theo)   (06/02/2004)
2. Lê Chất  (05/02/2004)
Võ nhân Bình Định thời Nguyễn Gia Miêu  (04/02/2004)
4. Võ sư Trần Kim Hùng  (30/01/2004)
4. Võ sư Trần Kim Hùng  (29/01/2004)
4. Võ sư Trần Kim Hùng  (28/01/2004)
3. Võ sư Diệp Đình Tòng  (27/01/2004)
2. Thầy giáo Trương Văn Hiến  (26/01/2004)
2. Thầy giáo Trương Văn Hiến   (24/01/2004)
1. Bằng Châu Đinh lão (tiếp theo)  (21/01/2004)
1. Bằng Châu Đinh lão  (20/01/2004)
12. Bà Cô Hầu   (19/01/2004)
11. Tộc trưởng Bốc Kiơm  (18/01/2004)
10. Phạm Cần Chính   (16/01/2004)