Hương ước và Quy ước Làng văn hóa
18:19', 12/1/ 2004 (GMT+7)

Hương ước là bản ghi chép các điều lệ liên quan đến tổ chức xã hội, cũng như đến đời sống của cộng đồng dân cư trong làng. Các điều lệ này hình thành dần trong lịch sử, được điều chỉnh và bổ sung mỗi khi cần thiết. Xưa, các điều ước ấy được quen gọi là lệ làng. Hương ước còn có cách gọi khác nhau như: hương biên, hương lệ, hội ước…

Hương ước có thể được xem là hệ thống luật tục tồn tại song song, nhưng không đối lập với luật pháp của nhà nước. Hương ước đề cập tới những nội dung cụ thể gắn với hoàn cảnh, phong tục tập quán lâu đời của từng làng. Đây là những nội dung mà các bộ luật của nhà nước khó đề cập đến. Nó được xây dựng trên cơ sở các mối quan hệ giữa những thành viên cộng đồng làng xã với nhau, giữa mỗi thành viên với cộng đồng, giữa các cộng đồng nhỏ trong làng.

Trong xã hội phong kiến, làng, xã là một đơn vị tự quản độc lập, nhà nước phong kiến phải nhường một phần quyền điều hành cho bộ máy quản lý làng xã. Ngày nay, chúng ta quản lý xã hội bằng pháp luật và Quy ước cũng được ra đời kế thừa những qui định tốt đẹp của hương ước xưa nhằm điều chỉnh một số hành vi của công dân mà pháp luật chưa đề cập hết được. Về vấn đề thưởng phạt của hương ước chủ yếu là bằng hình thức dùng sức ép dư luận để giáo dục hướng các thành viên trong cộng đồng làng xã theo một nguyên tắc chung nhất. Chính vì vậy, hương ước đã đạt được một kết quả nhất định và nó mặc nhiên tồn tại phát triển cho đến tận ngày nay. Tuy nhiên, bên cạnh mặt tích cực, hương ước xưa vẫn còn nhiều hạn chế, để lại không ít những hậu quả như: tăng tính biệt lập, giảm tính thống nhất giữa các làng xã, làm cho người dân sống quen với luật tục hơn là sống quen với pháp luật. Chính điều này đã dẫn đến câu truyền miệng mà chúng ta thường hay nghe, đó là: "Phép vua thua lệ làng".

Từ khi Đảng và Nhà nước ta phát động cuộc vận động xây dựng gia đình văn hóa, thôn, làng, khu phố văn hóa, người dân đã nhận thức đầy đủ được rằng: trong xã hội, mọi hành vi của công dân không chỉ chịu sự điều chỉnh của pháp luật mà còn chịu sự tác động của nhiều phạm trù xã hội khác như: quan hệ tập quán, đạo đức, tín ngưỡng… Mặt khác, các chính sách đổi mới của Nhà nước ta trong việc phát triển nền kinh tế nói chung và kinh tế nông nghiệp nói riêng thì hộ gia đình được coi là đơn vị kinh tế tự chủ. Đây là tiền đề cho việc xác lập vị trí, vai trò quan trọng của làng xã ở các mặt đời sống, mà trước hết là vai trò của Quy ước trong việc quản lý xã hội ở nông thôn. Các giá trị truyền thống văn hóa cũng bắt đầu khôi phục lại như: đình làng được sửa sang tu bổ, lễ hội được duy trì… Phải nói rằng, việc xây dựng Làng văn hóa, Khu phố văn hóa đã tạo ra tính cộng đồng cao, phong tục tập quán được kế thừa, họ hàng xích lại gần hơn, tình làng xóm, tình phường nghĩa phố ngày càng thắt chặt. Nhất là những lúc tối lửa tắt đèn, cưới xin, ma chay… đã có sự tương thân tương ái, giúp đỡ lẫn nhau, thể hiện tình đoàn kết trong nội bộ nhân dân.

"Gạn đục khơi trong", đó là tiêu chí để chọn lọc những phong tục tập quán tốt đẹp của những hương ước xưa vào sử dụng cho Quy ước ngày nay nhằm nâng cao ý thức trách nhiệm của người dân với việc xây dựng quê hương. Đồng thời, việc xây dựng Quy ước Làng văn hóa, Khu phố văn hóa phải dân chủ trên cơ sở có sự bàn bạc thỏa thuận của nhân dân; nghiêm cấm việc tự ý đặt ra những chế tài trong Quy ước trái với các qui định của pháp luật.

VŨ HÙNG

CÁC TIN KHÁC >>
Tháp Dương Long bỏ hoang?  (11/01/2004)
Để thực hiện tốt hơn nữa Quy chế dân chủ cơ sở ở các cơ quan hành chính, sự nghiệp và doanh nghiệp  (09/01/2004)
Tản mạn về con khỉ năm Giáp Thân   (08/01/2004)
Nhìn lại một năm thực hiện đề án mở rộng ủy nhiệm thu cho UBND xã   (07/01/2004)
Đừng biến mỹ tục đi tết thành "họa tục" hối lộ!  (06/01/2004)
Hãy trả lại công viên thiếu nhi cho thiếu nhi   (05/01/2004)
Tuyên truyền: Cần chú trọng phương pháp   (04/01/2004)
Chúc mừng Báo Bình Định điện tử tròn 1 tuổi   (02/01/2004)
Cuối năm - 1001 chuyện bói toán  (31/12/2003)
Trung tâm thương mại Quy Nhơn: Hai điều gây phiền hà cho khách hàng  (30/12/2003)
Góp thêm ý kiến về giải quyết nhà ở cho người có thu nhập thấp ở đô thị  (29/12/2003)
Không nên để giáo viên chủ nhiệm trực tiếp thu các khoản tiền của học sinh  (28/12/2003)
Làm gì để kinh tế địa phương phát triển vững chắc ?   (26/12/2003)
Đôi điều về việc sử dụng vốn 135 ở cơ sở  (24/12/2003)
Thị trường chất tẩy rửa: Phong phú, đa dạng và... thật giả khó phân  (23/12/2003)