Vài nét về ca dao, tục ngữ Chăm H'roi trong ngày cưới
16:26', 8/1/ 2004 (GMT+7)

Hội làng

Tôi đã được dự nhiều tiệc cưới của người Chăm H'roi ở huyện Vân Canh, tỉnh Bình Định. Rất vui vì hạnh phúc của đôi lứa, nhưng điều thích nhất đối với tôi là được nghe các già làng hai bên khuyên nhủ dặn dò cô dâu - chú rể về đường chồng vợ bằng những câu ca dao - tục ngữ Chăm rất mộc mạc, chân tình nhưng đầy tính chất triết lý và lẽ sống ở đời.

Mở đầu thường là lời khuyên chàng rể (dịch theo tiếng Kinh).

- "Trồng cây thì ngó khuôn rào. Sống với cha vợ hãy nhìn vào hàng xóm". Ý các cụ là người con rể phải luôn sống hòa hợp với gia đình bên vợ; phải giống người - giống ta, như cây với rào trồng sao cho đẹp.

Rồi phận làm rể ngay khi về bên vợ phải lo cho tương lai sao cho nên của, nên vợ nên chồng:

- "Còn trẻ mà không biết lo, đến già ôm cằm mà khóc".

Khi đất nước lâm nguy, làm trai cũng phải thấy được nghĩa vụ của mình:

- "Thà chết nơi núi cao suối thẳm, ai đâu lại chết nơi vũng trâu ven làng".

Trong gia đình mẫu hệ, hạnh phúc có được hay không phần lớn là do sự đảm đang của người vợ. Trong ứng xử với chồng, người vợ phải tế nhị:

- "Chồng nói vợ phải nghe, nếu không vừa ý thì bàn lại sau"; hoặc "chồng lớn tiếng, vợ đừng cãi lại. Vợ lớn mồm, lòng sẽ lạt đi".

Khi chồng lao động mệt nhọc về, bữa cơm cho chồng dù chỉ là rau mắm, nhưng được vợ hết lòng chăm sóc thì cái bụng của chồng sẽ mát, bát cơm sẽ ngon:

- "Chồng ăn cơm, vợ đuổi ruồi. Vợ nhìn môi, chồng ăn ngon miệng".

Lúc chồng đang ngủ, vợ cũng thận trọng:

- "Chồng đang ngủ, chân đi nhè nhẹ. Nếu động mạnh sàn, bồ lúa cũng bay".

Người trai Chăm được cha mẹ nuôi dưỡng sinh thành, công lao chưa được đền đáp mà đã đi lấy vợ, chỉ lo phục vụ nhà vợ; nếu được vợ cảm thông chiều chuộng thì không nói gì, còn không thì người chồng tủi phận rồi hững hờ buông trôi:

- "Thà như chim Kơ trau, sáng đậu cây gạo, tối đậu cây sanh".

Cũng có người chồng vì suy nghĩ chưa chín chắn, cảm thấy mình phần nào đó bị lợi dụng rồi vội bỏ đi không một lời bộc bạch, khiến người vợ mãi phân vân:

- "Rối tơ em còn gỡ được, rối bụng chàng em biết gỡ sao đây".

Trong cuộc sống cũng có khi người chồng lầm lỡ, sa đà ong bướm. Người vợ phải ngọt ngào vỗ về, không nên: "Cây cau lá mỏng mòng mong, anh ở hai lòng em dửng dừng dưng". Mà phải thuyết phục, lôi cuốn được chồng mình. Nếu không thì sẽ đơn chiếc. "Như đồng không núi, như suối không đồi". Mà đối với người Chăm, đơn chiếc suốt đời là việc không nên. Bởi vì: "Đàn bà đẹp sánh như tiên, nhưng không có chồng xem như cô cú". Còn ngược lại: "Đàn bà mặt xấu như khỉ, có chồng ngồi bên mặt sáng như vàng".

Phận đàn bà không chỉ biết sinh con đẻ cái nối dõi dòng tộc mà phải khéo xếp việc nhà cho chồng an tâm, khôn ngoan ăn ở với gia đình và họ hàng hai bên nữa: "Vợ khôn làm nở mặt chồng. Vợ càng khéo ở, chồng càng thương yêu".

Vài câu ca dao tục ngữ trên để dặn dò đôi vợ chồng mới cưới trong ngày hôn lễ không chỉ nhằm quân bình tình cảm vợ chồng mà các già làng còn muốn gửi gắm những lời hay lẽ phải đối với lớp trẻ trong bản làng nữa. Chỉ có điều, các cụ xưa nay nặng bề khuyên nhủ cô dâu nhiều hơn chú rể. Phải chăng đó là kinh nghiệm ngăn ngừa tốt nhất đối với các cụ vì đã trải qua tâm lý mẫu hệ đối xử thời phong kiến xa xưa có thể còn rơi rớt lại.

LANG NGỌC TÚ

 

Gửi tin này qua E-mail In thông tin Gửi phản hồi
CÁC TIN KHÁC >>
Những con đường hành quân của Quang Trung Nguyễn Huệ   (07/01/2004)
Đến Bok Tới nghe đàn Pơlơnkhơn  (06/01/2004)
Luật pháp nhà Tây Sơn   (04/01/2004)
Những tục lễ, Tết ở Bình Định   (02/01/2004)
Bình Định trong Đại Nam Nhất thống chí   (01/01/2004)
Chả cuốn Gò Bồi  (30/12/2003)
Trủ ngao và cá móm  (29/12/2003)
Bưởi Bồng Sơn  (28/12/2003)
9 nhân vật thời Tây Sơn được đúc tượng thờ tại Tây Sơn điện (tiếp theo và hết)  (25/12/2003)
9 nhân vật thời Tây Sơn được đúc tượng thờ tại Tây Sơn điện  (24/12/2003)
Cá kho, chả cá Bình Định  (23/12/2003)
Nỗi nhớ trống chầu  (16/12/2003)
Nước mắm Gò Bồi  (15/12/2003)
Mắm cua đồng Bình Định  (14/12/2003)
Miếng ngon Bình Định  (11/12/2003)